Bitcoin đạt mốc 20 triệu BTC nhưng phần lớn thợ đào không còn tồn tại tới cột mốc tiếp theo

Mạng lưới của Bitcoin vừa ghi nhận cột mốc quan trọng khi đồng BTC thứ 20 triệu được khai thác trong tuần này, đồng nghĩa chỉ còn khoảng 1 triệu BTC nữa sẽ được phát hành dưới dạng phần thưởng cho thợ đào.

Cột mốc này đang khiến nhiều nhà quan sát trong ngành crypto đánh giá lại sự thay đổi nhanh chóng của ngành khai thác Bitcoin, đồng thời cân nhắc các yếu tố kinh tế trong bối cảnh mô hình kinh doanh của lĩnh vực này đang dịch chuyển, cũng như triển vọng của Bitcoin với tư cách một tài sản đầu tư.

Các công ty khai thác đóng vai trò quan trọng trong việc bảo mật mạng Bitcoin và xác thực giao dịch. Họ sử dụng lượng lớn năng lượng để cạnh tranh giải các bài toán mật mã, đổi lại nhận được phí giao dịch cùng phần thưởng là BTC mới được tạo ra.

Phải mất khoảng 16 năm kể từ khi Bitcoin ra đời để khai thác được 20 triệu BTC đầu tiên. Tuy nhiên, theo Wolfie Zhao – trưởng bộ phận nghiên cứu tại TheEnergyMag – phải mất khoảng 115 năm nữa mạng lưới mới có thể phát hành hết 1 triệu BTC còn lại.

Tuy vậy, điều này không có nghĩa ngành khai thác Bitcoin sẽ duy trì cấu trúc như hiện tại trong suốt thế kỷ tới. John Todaro, giám đốc điều hành kiêm nhà phân tích nghiên cứu cấp cao tại Needham & Company, cho rằng nhiều công ty khai thác Bitcoin niêm yết công khai có thể rút khỏi lĩnh vực này vào giai đoạn 2027–2028.

Ông nhận định phần lớn các công ty khai thác Bitcoin đại chúng có thể bán gần như toàn bộ lượng BTC nắm giữ trước cuối năm 2026 để phục vụ chi tiêu vốn cho hạ tầng phục vụ khối lượng công việc trí tuệ nhân tạo (AI). Nói cách khác, nhiều công ty đào Bitcoin đang chuyển hướng sang lĩnh vực AI.

Theo Needham, tất cả các công ty khai thác Bitcoin niêm yết mà họ theo dõi đều đã phân bổ một phần năng lực tính toán sang điện toán hiệu năng cao (HPC) và AI — một xu hướng đã diễn ra trong nhiều năm.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ môi trường lợi nhuận ngày càng khó khăn của ngành đào Bitcoin. Todaro cho biết giá hash (hash price) ở mức thấp kéo dài, cùng với sự kiện halving tiếp theo dự kiến vào năm 2028, đang tạo ra môi trường đầy thách thức cho các doanh nghiệp khai thác. Hiện nhiều nhà vận hành chỉ đạt điểm hòa vốn, trong khi biên lợi nhuận ròng từ các hoạt động HPC có thể vượt 80%.

NOI (net operating income – lợi nhuận hoạt động ròng) là chỉ số đo lường doanh thu trừ chi phí vận hành, chưa bao gồm chi phí tài chính và thuế. Vì vậy, nhiều công ty khai thác đang điều chỉnh cơ cấu doanh thu để ưu tiên các lĩnh vực có biên lợi nhuận cao hơn.

Ross Gan, giám đốc truyền thông của Bitdeer, cho biết hạ tầng công nghệ Bitcoin vẫn là nền tảng cốt lõi trong DNA của công ty.

Bitdeer — công ty khai thác có trụ sở tại Singapore do đồng sáng lập Jihan Wu của Bitmain điều hành — đang phản ánh rõ ngã rẽ của ngành. Wu từng góp phần công nghiệp hóa hoạt động khai thác Bitcoin khi Bitmain kiểm soát tới khoảng 75% thị phần chip đào Bitcoin toàn cầu vào một thời điểm.

Hiện nay, Bitdeer đang chuyển đổi một số cơ sở của mình thành trung tâm dữ liệu AI, đồng thời phát triển thế hệ phần cứng khai thác mới.

Theo Gan, những thợ đào có thể tồn tại lâu dài sẽ là những doanh nghiệp kiểm soát được nhiều thành phần trong chuỗi giá trị công nghệ. Bitdeer đang thiết kế và triển khai các chip ASIC hiệu suất cao của riêng mình, đồng thời đảm bảo nguồn năng lượng dài hạn trên toàn cầu — một mô hình tích hợp dọc được xem là yếu tố then chốt cho khả năng tồn tại lâu dài.

Một số công ty khác đã bắt đầu chuyển hướng từ khá sớm. HIVE Digital Technologies (trước đây là HIVE Blockchain) được thành lập năm 2017 và niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Toronto cùng năm đó. Công ty đã đầu tư vào hạ tầng HPC từ rất sớm, thậm chí khi việc khai thác Ethereum vẫn mang lại doanh thu đáng kể.

Trong cuộc họp báo cáo tài chính tháng 11/2021, Chủ tịch điều hành Frank Holmes cho biết lợi nhuận từ khai thác Ethereum đã giúp công ty nâng cấp các trung tâm dữ liệu tại Thụy Điển và Iceland, đồng thời bắt đầu đa dạng hóa sang hạ tầng HPC.

Tuy nhiên, chỉ một năm sau, mạng Ethereum đã thực hiện thành công sự kiện The Merge, chuyển cơ chế đồng thuận từ proof-of-work sang proof-of-stake, khiến hoạt động khai thác Ethereum trở nên lỗi thời.

Holmes cho rằng các thợ đào Bitcoin đã đi đầu trong việc khai thác các nguồn năng lượng dư thừa hoặc bị bỏ phí, đồng thời xây dựng hạ tầng điện quy mô lớn trên toàn cầu.

Theo ông, thế giới vẫn còn nguồn năng lượng dồi dào, đặc biệt tại các khu vực giàu thủy điện như Nam Mỹ và Canada. Tuy nhiên, những doanh nghiệp chiến thắng sẽ là những đơn vị có thể đảm bảo nguồn điện giá rẻ, xây dựng mô hình khai thác hiệu quả và chuyển đổi năng lượng đó thành hạ tầng tính toán bền vững.

Trong khi một số nhà phân tích dự đoán nhiều công ty đào Bitcoin có thể bắt đầu rút lui trước năm 2027, Holmes cho rằng áp lực trước sự kiện halving năm 2028 sẽ buộc các doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả vận hành.

Ông nhấn mạnh rằng dù phần thưởng khối sẽ giảm dần, điều đó không đồng nghĩa ngành khai thác Bitcoin sẽ biến mất, mà chỉ khiến tiêu chuẩn cạnh tranh ngày càng cao hơn. Những doanh nghiệp sống sót sẽ là những đơn vị sở hữu nguồn điện tốt nhất, địa điểm tối ưu nhất và khả năng vận hành linh hoạt nhất.

Một câu hỏi lớn khác được đặt ra là điều gì sẽ xảy ra với giá Bitcoin khi phần thưởng khối cuối cùng biến mất. Trên thực tế, nguồn cung giới hạn của Bitcoin đã được biết đến từ khi mạng lưới ra đời, vì vậy về lý thuyết yếu tố này đã được phản ánh vào giá.

Trong sách trắng Bitcoin năm 2008, nhà sáng lập ẩn danh Satoshi Nakamoto đã so sánh quá trình phát hành BTC với việc khai thác vàng: các thợ đào phải tiêu tốn tài nguyên để đưa vàng mới vào lưu thông. So sánh này sau đó được nhiều người ủng hộ Bitcoin nhắc lại, bao gồm CEO Larry Fink của BlackRock, nhà sáng lập Michael Saylor của Strategy và Chủ tịch Federal Reserve Jerome Powell.

Theo Todaro, áp lực bán trên thị trường trong tương lai chủ yếu sẽ đến từ lượng BTC mới được khai thác, thay vì từ các nhà đầu tư nắm giữ lâu dài.

Ông cũng lưu ý rằng ảnh hưởng từ các thợ đào hiện nay đã nhỏ hơn trước rất nhiều. Tổng lượng Bitcoin do các thợ đào nắm giữ hiện chỉ tương đương khoảng 0,5% nguồn cung lưu hành, trong khi riêng công ty Strategy đã sở hữu lượng BTC nhiều gấp khoảng bảy lần toàn bộ số BTC mà các thợ đào đang nắm giữ cộng lại.