Tại sao Adam Back cho rằng lộ trình 20 năm lượng tử của Bitcoin quan trọng hơn hiện tại

Trong nhiều năm, máy tính lượng tử luôn là kịch bản tận thế yêu thích của cộng đồng crypto — một mối đe dọa tồn tại từ xa nhưng có tính sinh tồn, thường xuất hiện mỗi khi một phòng thí nghiệm công bố bước tiến về qubit.

Câu chuyện này diễn ra theo một mô típ quen thuộc: các nhà nghiên cứu đạt được một bước đột phá nhỏ, mạng xã hội bùng nổ với những dự đoán “Bitcoin đã chết,” rồi tin tức nhanh chóng lắng xuống.

Tuy nhiên, phát biểu của Adam Back vào ngày 15/11 trên X đã cắt ngang những ồn ào đó bằng một điều mà cuộc tranh luận này đang rất thiếu: một mốc thời gian dựa trên vật lý, thay vì hoảng loạn.

Adam Back, CEO của Blockstream, người đã phát triển hệ thống bằng chứng công việc Hashcash trước cả Bitcoin, đã trả lời một câu hỏi về việc tăng tốc nghiên cứu lượng tử bằng một đánh giá thẳng thắn:

Bitcoin có lẽ không gặp nguy cơ từ một máy tính lượng tử đủ mạnh về mặt mật mã trong khoảng 20–40 năm tới.

Quan trọng hơn, ông nhấn mạnh rằng Bitcoin không cần chờ đợi một cách thụ động đến ngày đó.

NIST đã chuẩn hóa các thuật toán chữ ký an toàn lượng tử, như SLH-DSA, và Bitcoin có thể áp dụng chúng thông qua các nâng cấp soft-fork từ lâu trước khi bất kỳ máy lượng tử nào trở thành mối đe dọa thực sự.

Nhận xét của Backs chuyển nguy cơ lượng tử từ một thảm họa không thể giải quyết thành một vấn đề kỹ thuật có thể xử lý với thời gian chuẩn bị nhiều thập kỷ.

Lỗ hổng thực sự của Bitcoin nằm ở đâu

Nguy cơ thực sự của Bitcoin không phải là SHA-256, hàm băm bảo vệ quá trình khai thác, mà là ECDSA và chữ ký Schnorr trên đường cong elliptic secp256k1 — những thuật toán chứng minh quyền sở hữu.

Một máy tính lượng tử chạy thuật toán Shor có thể giải quyết bài toán logarit rời rạc trên secp256k1, từ đó suy ra khóa riêng từ khóa công khai và làm vô hiệu hóa toàn bộ mô hình sở hữu.

Về mặt toán học, thuật toán Shor khiến mật mã elliptic curve trở nên lỗi thời.

Khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế kỹ thuật

Tuy nhiên, toán học và kỹ thuật tồn tại trong hai vũ trụ khác nhau. Việc phá một khóa EC 256-bit cần từ 1.600 đến 2.500 qubit logic đã được sửa lỗi.

Mỗi qubit logic cần hàng nghìn qubit vật lý để duy trì sự ổn định và sửa lỗi. Một phân tích dựa trên nghiên cứu của Martin Roetteler và ba nhà khoa học khác tính toán rằng để phá một khóa EC 256-bit trong khoảng thời gian liên quan đến giao dịch Bitcoin, cần khoảng 317 triệu qubit vật lý theo các mức lỗi thực tế.

Cần xem xét vị trí hiện tại của phần cứng lượng tử: hệ thống nguyên tử trung lập của Caltech có khoảng 6.100 qubit vật lý, nhưng chúng rất “ồn” và chưa được sửa lỗi. Các hệ thống gate-based từ Quantinuum và IBM đạt vài chục đến vài trăm qubit chất lượng logic.

Khoảng cách giữa khả năng hiện tại và mức độ quan trọng mật mã là cực kỳ lớn, đòi hỏi những bước đột phá cơ bản về chất lượng qubit, sửa lỗi và khả năng mở rộng.

Theo NIST: hiện chưa có máy lượng tử nào đủ khả năng về mật mã, và các chuyên gia dự đoán thời điểm xuất hiện của nó rất khác nhau — từ dưới 10 năm đến sau 2040. Quan điểm trung bình là giữa đến cuối thập niên 2030, khiến dự đoán 20–40 năm của Back là thận trọng, không liều lĩnh.

Lộ trình di cư đã sẵn sàng

Nhận xét “Bitcoin có thể thêm theo thời gian” của Back nhắc đến những đề xuất cụ thể đang được các nhà phát triển thảo luận.

BIP-360, với tên gọi “Pay to Quantum Resistant Hash,” xác định các loại output mới, nơi điều kiện chi tiêu bao gồm cả chữ ký truyền thống và chữ ký an toàn lượng tử. Một UTXO có thể chi tiêu theo bất kỳ phương pháp nào, cho phép di chuyển dần dần thay vì cắt đứt ngay lập tức.

Jameson Lopp và các nhà phát triển khác đã xây dựng kế hoạch di cư nhiều năm dựa trên BIP-360: thêm địa chỉ hỗ trợ PQ qua soft-fork, sau đó khuyến khích hoặc hỗ trợ di chuyển coin từ output dễ tổn thương sang output PQ, dành một phần block cho các giao dịch “cứu hộ” này.

Nghiên cứu từ 2017 cũng đề xuất các chuyển đổi tương tự. Một preprint năm 2025 từ Robert Campbell gợi ý chữ ký lai post-quantum, nơi giao dịch mang cả chữ ký ECDSA lẫn PQ trong giai đoạn chuyển đổi.

Người dùng hiện tại được bảo vệ phần nào

Khoảng 25% tổng Bitcoin (4–6 triệu BTC) nằm ở địa chỉ nơi khóa công khai đã hiển thị trên blockchain. Đây là mục tiêu trực tiếp khi thuật toán Shor trên secp256k1 trở nên khả thi.

Tuy nhiên, các địa chỉ P2PKH, SegWit hay Taproot mới, không tái sử dụng, giữ khóa công khai ẩn cho đến lần chi tiêu đầu tiên, giúp giảm thời gian cửa sổ tấn công xuống còn vài phút thay vì nhiều năm.

Bộ công cụ post-quantum đã sẵn sàng

SLH-DSA không phải là nhắc tên cho có. NIST đã chuẩn hóa nhiều thuật toán post-quantum: ML-KEM, ML-DSA, SLH-DSA, cùng các scheme XMSS và LMS. Falcon (lattice-based) cũng đang trong kế hoạch.

Các nhà phát triển Bitcoin đã có menu thuật toán được NIST phê duyệt, kèm theo các thư viện tham chiếu. BIP-360 đã được hỗ trợ, chứng tỏ bộ công cụ post-quantum đã tồn tại và ngày càng hoàn thiện.

Một số thách thức kỹ thuật vẫn tồn tại: SLH-DSA có thể bị tấn công kiểu Rowhammer, chữ ký post-quantum chiếm nhiều tài nguyên hơn, ảnh hưởng đến kích thước giao dịch và phí. Nhưng đây là vấn đề kỹ thuật, không phải bí ẩn toán học chưa giải.

Tại sao 2025 không phải về lượng tử

BlackRock iShares Bitcoin Trust (IBIT) đã cập nhật hồ sơ vào tháng 5/2025 để thông báo rủi ro máy lượng tử. Các nhà phân tích nhận định đây chỉ là phần thông tin rủi ro tiêu chuẩn, không phải dự báo tấn công lượng tử sắp xảy ra.

Mối nguy gần là tâm lý nhà đầu tư, không phải công nghệ lượng tử. Nghiên cứu SSRN 2025 chỉ ra rằng tin tức về lượng tử có thể khiến một số nhà đầu tư chuyển sang coin chống lượng tử, nhưng crypto truyền thống chỉ phản ứng nhẹ về giá và khối lượng.

Các biến động thực sự của Bitcoin 2024–2025 chủ yếu do ETF, dữ liệu kinh tế vĩ mô, quy định và thanh khoản, không phải lượng tử.

Vấn đề thực sự là quản trị, không phải thời hạn

Câu chuyện lượng tử của Bitcoin không phải là máy lượng tử xuất hiện năm 2035 hay 2045, mà là liệu cộng đồng có thể phối hợp nâng cấp trước khi ngày đó đến.

Các phân tích đều đồng thuận: thời gian chuẩn bị là ngay bây giờ, vì quá trình di chuyển mất cả thập kỷ. Thách thức là xây dựng đồng thuận quanh BIP-360, khuyến khích di chuyển coin cũ mà không gây chia rẽ, và truyền thông đủ chính xác để tránh hoảng loạn vượt quá thực tế vật lý.

Vào năm 2025, máy tính lượng tử là một thách thức quản trị, cần lộ trình 10–20 năm, chứ không phải tác nhân quyết định biến động giá. Vật lý tiến triển chậm, và lộ trình đã rõ ràng. Bitcoin chỉ cần áp dụng công cụ PQ sẵn sàng trước khi phần cứng xuất hiện, và tránh tắc nghẽn quản trị biến vấn đề có thể giải quyết thành khủng hoảng tự gây ra.

• Cựu chiến binh Google cho biết máy tính lượng tử không thể giải mã Bitcoin
• Vitalik Buterin cảnh báo rủi ro máy tính lượng tử với tiền điện tử
• Tại sao ví của Satoshi trở thành mục tiêu hàng đầu của máy tính lượng tử

Trương Nghi