Các quỹ đầu tư crypto mổ xẻ sự kiện thanh lý 20 tỷ USD lớn nhất lịch sử

Đợt sụp giá ngày 11/10 đã xóa sổ hơn 20 tỷ USD vị thế đòn bẩy chỉ trong vài giờ, trở thành sự kiện thanh lý lớn nhất lịch sử ngành crypto. Tốc độ và quy mô bán tháo khiến giới giao dịch choáng váng, phơi bày sự mong manh trong cấu trúc thị trường hiện nay.

Các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) nhận định nguyên nhân không đến từ tin tức về Tổng thống Trump hay thuế quan, mà từ đòn bẩy quá mức và hạ tầng yếu kém. Theo Rob Hadick, đối tác tại Dragonfly, lượng hợp đồng mở đã đạt mức kỷ lục, “nghĩa là có nhiều tiền hơn để bị thanh lý.” Khi giá bắt đầu giảm, thanh khoản trên các sàn lớn như Binance – trung tâm định giá chính – nhanh chóng bốc hơi, kéo theo chuỗi thanh lý tự động trên toàn thị trường.

Thiệt hại lan rộng, ảnh hưởng đến trader, market maker và sàn tập trung. Nặng nhất là các quỹ sử dụng đòn bẩy cao hoặc chiến lược trung lập bị buộc phải đóng vị thế. Joscha Kuplewatzky của Wintermute Ventures cho biết các khoản lỗ tiềm ẩn thường chỉ xuất hiện vài tuần sau, song lần này mức độ lan truyền hệ thống có thể nhẹ hơn so với cú sập FTX hay Terra/Luna. Anirudh Pai của Robot Ventures cho rằng đây là sự kiện kỹ thuật, không mang tính hủy diệt, và điều kiện vĩ mô tích cực có thể mở ra “thời điểm vàng” cho crypto trong vài năm tới.

Ngược lại, DeFi thể hiện khả năng chịu đựng ấn tượng. Các giao thức như Aave, Morpho hay Ethena vẫn hoạt động ổn định, minh bạch – minh chứng cho sự trưởng thành của tài chính phi tập trung, theo Mathijs van Esch của Maven 11.

Những cải tổ cần thiết

Các VC đồng thuận rằng cú sập đã bộc lộ lỗ hổng lớn trong cách thị trường crypto quản lý đòn bẩy và rủi ro. Giải pháp đầu tiên: giảm sử dụng đòn bẩy. Bên cạnh đó là tăng cường oracle giá, cải thiện hệ thống thanh lý và minh bạch hóa dữ liệu.

Hadick nhận định nếu hệ thống thanh lý của Binance tham chiếu nhiều nguồn giá thay vì chỉ dùng sổ lệnh nội bộ, phần lớn lệnh thanh lý ban đầu đã không xảy ra. Ông cũng đề xuất cơ chế như mint/redeem trực tiếp của USDe có thể giúp bổ sung thanh khoản và ngăn giá stablecoin tụt sâu.

Ray Hindi (L1D AG) và Anirudh Pai kêu gọi cải tổ cơ chế tự động giảm đòn bẩy thiếu minh bạch trên các sàn. Brandon Potts của Framework Ventures đề xuất các công cụ thanh lý thông minh hơn, giải phóng vị thế dần dần và điều chỉnh theo biến động thị trường. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi vẫn là thiếu minh bạch, van Esch nói: “Rủi ro tiềm ẩn chỉ được thấy khi đã quá muộn. Cách khắc phục duy nhất là minh bạch hơn.”

Về quy định, phần lớn nhà đầu tư ủng hộ tự điều chỉnh thay vì siết giám sát. Theo Pai, chỉ khi xảy ra sự cố quy mô FTX mới khiến cơ quan quản lý vào cuộc sâu. Hindi cho rằng cộng đồng nên “ép CeFi tự minh bạch hóa” bằng cách chuyển tài sản sang DeFi, trong khi van Esch nhấn mạnh kiểm toán dự trữ thời gian thực của các sàn CeFi sẽ hiệu quả hơn bất kỳ biện pháp hành chính nào.

Triển vọng thị trường

Giới đầu tư kỳ vọng thị trường sẽ phục hồi thận trọng khi thanh khoản dần trở lại. Nhiều trader bị thiệt hại nặng nên cần thời gian tái nhập cuộc.

Bitcoin và Ether chứng tỏ sức mạnh khi giữ giá tốt, do phần lớn nắm giữ bởi nhà đầu tư dài hạn, tổ chức lớn, thay vì giới đầu cơ đòn bẩy. Trong khi đó, altcoin chịu tổn thất nặng nhất. Van Esch cho rằng market maker cần thời gian quay lại, đặc biệt ở các token nhỏ. Potts bổ sung, sức mạnh của BTC và ETH phản ánh nhu cầu thật thay vì đầu cơ.

Hindi cảnh báo rủi ro vĩ mô – đặc biệt là tín dụng – có thể là cú sốc tiếp theo với Bitcoin: “Lực mua từ các quỹ tài sản số (DAT) gần như biến mất. Sự dịch chuyển bảng cân đối sau đợt thanh lý vừa qua, trong bối cảnh thiếu market maker chủ động, có thể kích hoạt biến động mạnh hơn – nhưng đồng thời cũng tạo cơ hội mua vào.”

Đối với phần lớn VC, cú sập này là lời nhắc nhở, không phải khởi đầu lại. Hadick nói, sự kiện củng cố niềm tin rằng thị trường cần tập trung dài hạn và chuyên nghiệp hóa hơn, thay vì phản ứng với biến động ngắn hạn. Hindi kết luận: “CeFi đã chứng minh rằng không thể tin cậy ở quy mô lớn. Chúng tôi sẽ tiến sâu hơn vào DeFi sau khi chứng kiến hệ thống phi tập trung đứng vững, còn CeFi thì chao đảo.”