Bitcoin mất vai trò “vàng số” khi tương quan với vàng và USD sụt giảm

Trong giai đoạn 2025 và đầu 2026, biến động của Bitcoin không còn thể hiện rõ vai trò “vàng kỹ thuật số” như kỳ vọng ban đầu, mà phụ thuộc mạnh vào từng chế độ vĩ mô. Có thời điểm tài sản này giao dịch giống cổ phiếu công nghệ beta cao, có lúc phản ứng như một giao dịch nhạy cảm với lãi suất và thanh khoản, và chỉ thỉnh thoảng mới đóng vai trò phòng hộ.

Cốt lõi của câu chuyện không phải Bitcoin “thực sự là gì”, mà là trong bối cảnh vĩ mô nào thì “bản sắc” nào của Bitcoin sẽ chiếm ưu thế.

Bối cảnh chính sách hiện tại rất quan trọng. Federal Reserve đã giữ nguyên biên độ lãi suất mục tiêu Fed funds ở mức 3,5%–3,75% vào ngày 28/1, nhấn mạnh lập trường theo dõi dữ liệu thay vì phát tín hiệu nới lỏng rõ ràng. Trong khi đó, International Monetary Fund dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 đạt khoảng 3,3%, với đầu tư công nghệ và điều kiện tài chính thuận lợi phần nào bù đắp rủi ro thương mại — môi trường thường khiến các tài sản rủi ro và công nghệ tiếp tục giữ vai trò trung tâm.

Dưới nền đó, tương quan thị trường cho thấy “vai trò” nào của Bitcoin đang nổi trội. Theo CME Group, trong năm 2025 và đầu 2026, mức tương quan giữa crypto và Nasdaq 100 thường nằm trong vùng +0,35 đến +0,6 — tương đối cao. Ngược lại, tương quan giữa Bitcoin với vàng và USD đã suy yếu về quanh mức 0 trong vài năm gần đây. Đây là thay đổi đáng kể so với giai đoạn 2022–2023, khi tương quan âm giữa Bitcoin và USD từng xuống gần –0,4. Điều đó cho thấy Bitcoin hiện giao dịch giống một tài sản rủi ro nhạy cảm với thanh khoản hơn là một công cụ phòng hộ vĩ mô.

Ba “bản sắc” luân phiên của Bitcoin

Thay vì xem Bitcoin có một định danh cố định, có thể coi nó luân phiên giữa ba trạng thái, tùy theo chế độ vĩ mô:

Hedge (tài sản phòng hộ): Bitcoin hưởng lợi khi USD suy yếu hoặc khi nhà đầu tư tìm kiếm nơi lưu trữ giá trị tương tự vàng.

High-beta tech (công nghệ beta cao): Bitcoin vận động như phiên bản khuếch đại biến động của nhóm cổ phiếu công nghệ — tăng mạnh hơn khi thị trường hưng phấn và giảm sâu hơn khi risk-off.

Liquidity sponge (bọt biển thanh khoản): Bitcoin phản ứng nhanh với thay đổi trong “đường ống” tài chính — như dòng vốn ETF, điều kiện funding, dự trữ hệ thống và các công cụ tiền tệ — thường là tài sản được định giá lại sớm khi thanh khoản thay đổi.

Vai trò “vàng kỹ thuật số” đang suy yếu

Dữ liệu của CME cho thấy tương quan cuộn 12 tháng giữa Bitcoin và vàng chưa bao giờ quá cao, đỉnh chỉ khoảng +0,41 trong thời kỳ nới lỏng định lượng, và gần như về 0 từ năm 2024. Tương quan âm với USD cũng mờ dần trong 2025–đầu 2026.

Điều này không có nghĩa vai trò phòng hộ đã biến mất, nhưng hiện đang “ngủ đông”. Trong chế độ hiện tại, Bitcoin không còn phản ứng rõ rệt theo mô hình USD yếu → Bitcoin mạnh hay vàng tăng → Bitcoin tăng.

Bản sắc công nghệ beta cao đang chiếm ưu thế

Bằng chứng mạnh nhất hiện nay nghiêng về trạng thái tài sản công nghệ beta cao. CME ghi nhận crypto duy trì tương quan dương ổn định với Nasdaq 100 từ năm 2020 đến nay, và đặc biệt cao trong 2025–đầu 2026.

Trong các phiên “risk-on/risk-off” xoay quanh chủ đề AI và tăng trưởng, Bitcoin thường biến động cùng chiều với cổ phiếu công nghệ, nhưng biên độ lớn hơn. Beta cao có tính hai mặt: khuếch đại cả đà tăng lẫn đà giảm. Trạng thái này thường chiếm ưu thế khi tăng trưởng còn giữ được và điều kiện tài chính chưa bị siết chặt mạnh.

Vai trò “bọt biển thanh khoản” ngày càng quan trọng

Ngay cả khi lãi suất danh nghĩa đi ngang, thanh khoản hệ thống vẫn có thể thay đổi. BlackRock cho rằng Bitcoin có độ nhạy lịch sử với lãi suất thực của USD, tương tự vàng và tiền tệ thị trường mới nổi. Vì vậy, việc cắt giảm lãi suất chậm hơn hoặc lợi suất thực tăng vẫn có thể gây áp lực lên giá.

Các chỉ báo về “đường ống” tiền tệ như bảng cân đối kế toán Fed hay quy mô reverse repo — theo dõi qua dữ liệu của FRED — giúp đo trạng thái dự trữ và thanh khoản. Khi các biến này thắt chặt hoặc nới lỏng, Bitcoin thường được định giá lại rất nhanh, bất kể lãi suất chính sách có thay đổi hay không.

Ba kịch bản vĩ mô cần theo dõi

Kịch bản cơ sở — công nghệ risk-on: nếu tăng trưởng giữ vững và điều kiện tài chính hỗ trợ, tương quan với Nasdaq duy trì cao (+0,35 đến +0,6), còn tương quan với vàng và USD thấp. Khi đó Bitcoin hành xử như tài sản rủi ro công nghệ, không phải công cụ phòng hộ.

Kịch bản lạm phát dai dẳng, lợi suất thực tăng: lãi suất chính sách ổn định nhưng lợi suất thực đi lên. Bitcoin chuyển sang trạng thái nhạy cảm với lãi suất thực và thanh khoản, dễ điều chỉnh khi điều kiện tài chính bị siết.

Kịch bản sốc: gián đoạn thương mại, leo thang địa chính trị hoặc sự kiện tín dụng. Ban đầu tương quan các tài sản tăng vọt do giảm đòn bẩy đồng loạt. Sau cú sốc, nếu USD suy yếu và hỗ trợ chính sách tăng lên, Bitcoin có thể tạm thời lấy lại tính chất phòng hộ — nhưng cần được xác nhận bằng dữ liệu, không phải giả định.

Điều thực sự cần đo lường

Nhà đầu tư nên ngừng tranh luận Bitcoin “là gì” và tập trung vào Bitcoin “đang phản ứng ra sao”. Các chỉ số tương quan, độ nhạy với lãi suất thực và kênh dòng vốn thay đổi nhanh hơn câu chuyện thị trường.

Cấu trúc thị trường tổ chức hóa làm tăng tốc độ truyền dẫn vĩ mô. Dòng vốn ETF có thể khuếch đại biến động theo cả hai chiều. Các token lớn khác thường có tương quan cao với Bitcoin (thường +0,6 đến +0,8), nên khi “bản sắc” của Bitcoin thay đổi, toàn bộ nhóm tài sản số cũng bị kéo theo.

Kết luận

“Khủng hoảng định danh” của Bitcoin năm 2026 không phải tranh luận triết học, mà là sự luân phiên thực nghiệm giữa ba chế độ có thể đo lường. Hiện tại, bản sắc công nghệ beta cao đang chiếm ưu thế, thanh khoản là động lực phụ, còn vai trò phòng hộ phần lớn đang mờ nhạt.

Sự chuyển pha tiếp theo sẽ thể hiện trước tiên trong dữ liệu — qua tương quan, lãi suất thực, dòng vốn ETF và chỉ báo thanh khoản — rồi mới xuất hiện trong câu chuyện thị trường.

• CryptoQuant: Đà hồi phục của Bitcoin chỉ là “phục hồi trong thị trường gấu”
• CryptoQuant: Đáy bear market “cuối cùng” của Bitcoin có thể quanh 55.000 USD
• Đòn bẩy Bitcoin nóng lên khi trader đặt cược vào nhịp hồi giá

Thạch Sanh