Vitalik Buterin cảnh báo trì hoãn kháng lượng tử có thể là rủi ro sống còn

Vitalik Buterin cho rằng Ethereum cần có khả năng tiếp tục vận hành ổn định ngay cả khi các nhà phát triển cốt lõi rút lui. Theo ông, giao thức nên sớm áp dụng đầy đủ các chuẩn mật mã kháng lượng tử, thay vì trì hoãn chỉ để đổi lấy những lợi ích hiệu suất ngắn hạn. Quan điểm này được đưa ra trong bối cảnh cộng đồng phát triển tài sản số đang đánh giá lại các rủi ro an ninh dài hạn trước những bước tiến nhanh của máy tính lượng tử.

Ethereum phải vượt qua “walkaway test”

Trong một bài đăng trên X hôm Chủ nhật, đồng sáng lập Ethereum nhấn mạnh rằng lớp cơ sở của mạng lưới phải vượt qua cái mà ông gọi là “walkaway test” – tức giá trị và độ an toàn của Ethereum không được phụ thuộc vào việc liên tục nâng cấp giao thức hay vào sự hiện diện của một nhóm quản lý trung tâm.

Theo Buterin, ngay cả khi tốc độ phát triển chậm lại hoặc dừng hẳn, Ethereum vẫn cần duy trì sự ổn định, an toàn và đáng tin cậy trong nhiều thập kỷ. “Ethereum – với tư cách là một blockchain – phải sở hữu những đặc tính mà chúng ta kỳ vọng ở các ứng dụng xây dựng trên nó,” ông viết. “Vì vậy, bản thân Ethereum cũng phải vượt qua walkaway test.”

Trọng tâm trong lập luận của Buterin là mối đe dọa ngày càng rõ rệt từ máy tính lượng tử. Ông cho rằng Ethereum không nên chờ đến khi các hệ thống lượng tử đủ mạnh để phá vỡ an ninh blockchain mới bắt đầu chuyển sang mật mã kháng lượng tử.

Ethereum itself must pass the walkaway test.

Ethereum is meant to be a home for trustless and trust-minimized applications, whether in finance, governance or elsewhere. It must support applications that are more like tools – the hammer that once you buy it’s yours – than like…

— vitalik.eth (@VitalikButerin) January 12, 2026

“Chúng ta cần tránh cái bẫy trì hoãn kháng lượng tử đến phút chót chỉ để kéo dài thêm một chút hiệu suất,” Buterin cảnh báo. Ông thừa nhận người dùng cá nhân có thể lựa chọn thời điểm chuẩn bị cho rủi ro lượng tử, nhưng với các giao thức nền tảng thì không.

Theo ông, việc có thể khẳng định rằng “giao thức Ethereum ở thời điểm hiện tại an toàn về mặt mật mã trong 100 năm tới” nên trở thành mục tiêu sớm và là niềm tự hào của toàn hệ sinh thái.

Nhận thức thay đổi trước tiến bộ công nghệ

So với năm 2019 – thời điểm Buterin từng xem nhẹ các bước tiến lượng tử của Google – quan điểm của ông hiện đã thay đổi rõ rệt. Ông cho rằng những hệ thống quy mô lớn như Ethereum không thể coi kháng lượng tử là một bản nâng cấp vá lỗi vào phút cuối, khi công nghệ đã trở thành hiện thực.

Các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy máy tính lượng tử đang tiến nhanh hơn dự đoán. Những cột mốc mới về số lượng qubit, khả năng duy trì trạng thái và sửa lỗi đã khiến giới khoa học tin rằng phần cứng lượng tử quy mô lớn không còn là viễn cảnh xa vời. Điều này làm gia tăng áp lực lên các blockchain vốn phụ thuộc vào mật mã đường cong elliptic, như Bitcoin và Ethereum, vốn có thể bị phá vỡ bởi các thuật toán lượng tử đủ mạnh.

Tranh luận về chi phí và thời điểm

Dù kêu gọi hành động sớm, Buterin cũng đối mặt với ý kiến thận trọng từ các nhà phát triển khác. Charles Hoskinson, nhà sáng lập Cardano và đồng sáng lập Ethereum, cảnh báo rằng mật mã hậu lượng tử thường chậm hơn, kích thước bằng chứng lớn hơn và kém hiệu quả hơn đáng kể.

Theo Hoskinson, việc áp dụng quá sớm có thể khiến thông lượng của blockchain giảm mạnh, đặt ra bài toán đánh đổi giữa an ninh dài hạn và hiệu suất hiện tại. Ông cho rằng vấn đề cốt lõi không phải là có nên chuyển đổi hay không, mà là khi nào là thời điểm hợp lý.

Ưu tiên kỹ thuật cho tương lai dài hạn

Ngoài walkaway test, Buterin còn phác thảo hàng loạt ưu tiên kỹ thuật để Ethereum duy trì khả năng cạnh tranh lâu dài. Trong đó có kiến trúc đủ khả năng mở rộng lên hàng nghìn giao dịch mỗi giây thông qua các cơ chế như xác thực EVM bằng zero-knowledge và lấy mẫu khả dụng dữ liệu, với tăng trưởng tương lai chủ yếu được xử lý bằng điều chỉnh tham số.

Ông cũng nhấn mạnh nhu cầu về thiết kế trạng thái bền vững, mô hình tài khoản tổng quát vượt ra ngoài chữ ký ECDSA “được đóng khung sẵn”, biểu phí gas chống tấn công từ chối dịch vụ, kinh tế proof-of-stake duy trì tính phi tập trung trong dài hạn, và cơ chế xây dựng khối chống tập trung hóa, bảo đảm khả năng chống kiểm duyệt.

Buterin cho rằng những nhiệm vụ này cần được hoàn thành trong vài năm tới, và các đổi mới sau đó nên đến từ tối ưu hóa client và thay đổi tham số có chọn lọc, thay vì các đợt nâng cấp lớn lặp đi lặp lại.

“Mỗi năm, chúng ta nên hoàn thành ít nhất một trong những mục tiêu này, lý tưởng là nhiều hơn,” ông viết. “Làm đúng ngay từ đầu, dựa trên hiểu biết đầy đủ về điều gì thực sự đúng, và tối đa hóa độ bền vững công nghệ lẫn xã hội của Ethereum trong dài hạn.”