Đồng Đô la suy yếu – AI và tiền điện tử đang tái định hình tài chính toàn cầu?

Đồng đô la Mỹ từ lâu đã đóng vai trò trung tâm trong hệ thống tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, trước sự phát triển mạnh mẽ của tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC), sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực tài chính và sự chuyển dịch trong phương thức thanh toán xuyên biên giới, thế giới đang chứng kiến một phép thử cấu trúc sâu rộng đầu tiên sau nhiều thập kỷ. Những chuyển biến này không chỉ làm thay đổi cách định giá thanh khoản và niềm tin toàn cầu mà còn đặt ra câu hỏi về vai trò cốt lõi của đồng đô la trong tương lai.

Theo dữ liệu COFER từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tỷ trọng dự trữ toàn cầu bằng đồng đô la đã giảm xuống còn 56,32% vào đầu năm 2025 – mức thấp nhất kể từ khi đồng euro xuất hiện. Đáng chú ý, 94% các ngân hàng trung ương trên thế giới hiện đang thử nghiệm hoặc triển khai CBDC, phản ánh xu hướng đa dạng hóa và số hóa tiền tệ quốc gia.

Sự xuất hiện của AI trong hạ tầng tài chính đang tăng tốc quá trình chuyển đổi này. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cảnh báo rằng các thuật toán giao dịch tự động và quản lý thanh khoản có thể làm gia tăng rủi ro hệ thống. Song song đó, các nền tảng số mới hứa hẹn giúp giao dịch xuyên biên giới nhanh hơn, tiết kiệm chi phí hơn. Các mạng lưới truyền thống dựa trên đồng đô la đang dần bị xói mòn một cách âm thầm.

Các chỉ số cho thấy thay đổi trong sự thống trị của đồng đô la

Tiến sĩ Alicia García-Herrero, Kinh tế trưởng khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Natixis và cựu chuyên gia kinh tế IMF, nhận định rằng CBDC, AI và stablecoin đang từng bước tái vẽ quyền lực tiền tệ toàn cầu. Bà nhấn mạnh: “Dữ liệu COFER cho thấy tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu liên tục suy giảm kể từ năm 2000. Vấn đề không còn là liệu các lựa chọn thay thế sẽ xuất hiện, mà là khi nào sự chuyển dịch này trở nên rõ rệt và có thể đo lường.”

Bà dự báo, nếu tỷ trọng dự trữ bằng USD giảm xuống dưới 55% vào năm 2027, cùng với giá trị giao dịch CBDC vượt trên 1 tỷ USD mỗi năm, đó sẽ là dấu mốc xác lập cho sự chuyển đổi mang tính cấu trúc. Khi ấy, đa dạng hóa dự trữ sẽ chuyển từ lý thuyết sang thực tiễn chính sách.

Thị phần stablecoin và rủi ro của khối mới nổi

Stablecoin hiện vẫn chủ yếu là phần mở rộng của thanh khoản đô la, với hơn 99% thị trường neo giá USD (USDT, USDC chiếm ưu thế). Tuy nhiên, sự xuất hiện của các stablecoin neo theo đồng tiền khác hoặc tài sản hàng hóa có thể tạo ra cạnh tranh theo khối, khiến thanh khoản toàn cầu có nguy cơ bị phân mảnh theo các đường ranh chính trị.

Tiến sĩ García-Herrero nhận định: “Một stablecoin neo đồng nhân dân tệ đạt 10–15% thị phần có thể kích thích căng thẳng giữa các khối tiền tệ. Nhưng chỉ khi vượt quá 20% thị phần toàn cầu, nguy cơ phân mảnh thanh khoản mới thực sự trở nên rõ rệt.”

Hiện tại, các giao dịch trên blockchain đã vượt 35 nghìn tỷ USD mỗi năm, gấp đôi tổng giá trị giao dịch của Visa. Dữ liệu IMF cũng cho thấy stablecoin đã xử lý khoảng 8% dòng tiền quy mô GDP tại Mỹ Latinh và châu Phi, trở thành công cụ chính sách phi chính thức cho các nền kinh tế này.

Stablecoin trong nền kinh tế lạm phát cao

Tại những quốc gia chịu lạm phát cao như Argentina và Thổ Nhĩ Kỳ, stablecoin đóng vai trò như “đường ray đô la” phi chính thức, giúp người dân phòng tránh rủi ro sụp đổ tiền tệ. Khi stablecoin chiếm trên 25% tổng giao dịch bán lẻ, nguy cơ mất chủ quyền tiền tệ sẽ xuất hiện, biến công cụ ổn định thành mối đe dọa.

Token hóa tài sản đang dần được áp dụng vào trái phiếu chính phủ và quỹ ETF, đặc biệt tại các thị trường tiên tiến như Hồng Kông, Nhật Bản, Singapore. Dự báo đến năm 2028, khoảng 5% lượng phát hành trái phiếu chính phủ mới sẽ được token hóa, với châu Á và châu Âu dẫn đầu xu hướng này. Quá trình này bổ sung, không thay thế hoàn toàn hệ thống đồng đô la hiện hữu.

Đồng nhân dân tệ số (e-CNY) của Trung Quốc tiếp tục mở rộng dưới sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước, với tổng giá trị giao dịch đạt 7 nghìn tỷ RMB vào giữa năm 2025. Khi đầu tư blockchain tư nhân giảm xuống dưới 10% tổng vốn fintech, mô hình tài chính số do nhà nước dẫn dắt sẽ xác lập vị thế thống trị rõ nét vào cuối năm 2026.

Thương mại Nga-Trung và “Khối Web3 do Nhà nước lãnh đạo”

Trước các lệnh trừng phạt quốc tế, Nga và Trung Quốc đã chuyển phần lớn thương mại sang các kênh thanh toán không dùng USD/EUR, chủ yếu bằng nhân dân tệ và rúp. Nếu 50% thương mại giữa hai nước này chuyển sang tài sản số, một khối thanh toán mới sẽ hình thành, vừa ổn định thương mại bị chế tài, vừa làm sâu sắc thêm sự phân mảnh tài chính toàn cầu.

Các hệ thống xác minh danh tính như Worldcoin đang mở ra cuộc tranh luận về nhận diện và tài chính toàn diện trong thời đại AI. Nếu đến năm 2027, các hệ thống này giúp giảm chi phí vay vốn 50–100 điểm cơ bản hoặc tăng khả năng tiếp cận vốn 20–30%, giá trị thực tiễn của chúng sẽ được khẳng định.

AI đang tái định hình thanh khoản, tuân thủ và thanh toán xuyên biên giới. Dự báo đến năm 2027, 75% giao dịch thanh toán toàn cầu sẽ diễn ra tức thời, với Trung Quốc chiếm trên 30% thị phần nhờ các sandbox do nhà nước hậu thuẫn và đầu tư gần 100 tỷ USD. Stablecoin sẽ đóng vai trò liên kết thanh khoản tự động với tiền số có thể lập trình, tạo ra thách thức mới cho các nhà quản lý.

Tỷ lệ Bitcoin trong dự trữ quốc gia hiện dưới 1%, nhưng nếu đạt 5% vào năm 2030, có thể khơi mào cuộc đua “vàng số” đầy biến động, đồng thời tạo ra các nút thắt mới về năng lượng và chuỗi cung ứng chip. Stablecoin sẽ là lựa chọn dự trữ ổn định hơn trong bối cảnh này.

Các ứng dụng blockchain trong đăng ký và mua sắm công đang nâng cao tính minh bạch tại các nền dân chủ. Khi 15–20% chi tiêu quốc gia được thực hiện qua blockchain, các xã hội mở sẽ có lợi thế quản trị rõ rệt, nâng cao uy tín tài khóa và điểm số minh bạch.

Kết luận

Qua mười lĩnh vực trọng yếu – CBDC, AI, stablecoin, token hóa và blockchain – khung phân tích của Tiến sĩ García-Herrero cho thấy: sự tiến hóa chứ không phải cách mạng đang diễn ra trong hệ thống tiền tệ toàn cầu. Sức mạnh của đồng đô la đang được phân bổ lại, không biến mất, khi tiền số biến quyền lực tiền tệ thành một hệ thống chia sẻ dựa trên dữ liệu.

Tương lai của trật tự tiền tệ sẽ dựa nhiều hơn vào quản trị – nơi minh bạch, niềm tin và kiểm soát được cân bằng – thay vì những cú sốc đột phá. Phân tích dựa trên các chỉ số đo lường như tỷ lệ dự trữ, dòng thanh toán và ngưỡng áp dụng sẽ là kim chỉ nam cho các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư trong kỷ nguyên tiền số.

• Kho bạc Bitcoin, Ether đã “biến mất” kể từ khi tiền điện tử sụp đổ
• Thị trường tiền điện tử có thể chứng kiến ‘Uptober’ sau khi Fed cắt giảm lãi suất không?