Ethereum đang thay đổi hiệu quả ra sao sau bản nâng cấp Pectra?

Một tháng sau khi bản nâng cấp Pectra được triển khai, các chỉ số quan trọng trên mạng lưới Ethereum (ETH) đã bắt đầu phản ánh cả tiềm năng lẫn những thách thức từ lần đại tu kỹ thuật tham vọng nhất kể từ sự kiện “The Merge” năm 2022.

Một trong những cải tiến nổi bật nhất mà Pectra mang lại là mở rộng khả năng xử lý “blob” của Ethereum — các đơn vị lưu trữ dữ liệu tạm thời, giúp mạng lưới giữ được khối lượng dữ liệu lớn hơn ngay tại lớp đồng thuận.

Blob là một cấu trúc dữ liệu chuyên biệt có thể chứa lượng dữ liệu lớn hơn nhiều so với trước đây. Khi có nhiều blob hơn, các giao dịch, mạng layer-2 và các giải pháp rollup có thể vận hành hiệu quả hơn với chi phí thấp hơn.

“Theo thời gian, chi phí gần như bằng 0 của blob đã mở khóa tiềm năng mở rộng đáng kể cho Ethereum,” Ulyana Skladchikova, trưởng bộ phận sản phẩm tại Blockscout – nền tảng khám phá blockchain mã nguồn mở, chia sẻ với Decrypt.

Chính yếu tố này đã giúp các mạng layer-2 tiết kiệm chi phí khi ghi dữ liệu lên Ethereum, từ đó thúc đẩy sự phát triển của các rollup có thông lượng cao và chi phí thấp, như Base, Arbitrum và Optimism. Các mạng này hiện có thể xử lý hàng nghìn giao dịch với chi phí chỉ vài xu thay vì vài đô la.

Skladchikova nhận định: “Điều này cho thấy Ethereum đang hiện thực hóa tầm nhìn mô-đun, với lợi ích rõ rệt đã xuất hiện trong hệ sinh thái lớp-2.”

Chi phí blob giảm mạnh

Chỉ một tuần sau khi Pectra ra mắt, các rollup như Base và Arbitrum đã trả chưa đến một phần nghìn xu cho mỗi giao dịch hàng ngày.

“Blob gần như miễn phí trở lại – lần đầu tiên kể từ giữa tháng 4/2025,” Zack Pokorny, nhà phân tích tại Galaxy Digital, viết trong báo cáo ngày 15/5.

Theo dữ liệu từ bảng điều khiển Dune của Galaxy, trước nâng cấp Pectra, chi phí blob hàng ngày vào khoảng 16.000 USD. Sau nâng cấp, con số này chỉ còn “0,004 cent” mỗi blob.

Yếu tố đứng sau sự thay đổi này là EIP-7691 – đề xuất nâng cấp giúp mở rộng khả năng xử lý blob. Trong những ngày đầu sau khi Pectra được kích hoạt, lượng blob sử dụng đã tăng 20%, đạt mức 25.600 giao dịch mỗi ngày.

Tuy nhiên, dù có sự gia tăng này, các rollup vẫn chưa khai thác hết dung lượng blob mở rộng, dẫn đến giá blob tiếp tục giảm, theo phân tích của Pokorny.

Tính đến cuối tháng 5, mức sử dụng blob đã tăng lên khoảng 28.000 – tương đương mức tăng 33% kể từ khi Pectra triển khai, theo số liệu tổng hợp từ Coin Metrics.

Hệ quả đối với các trình xác thực

Việc chi phí blob giảm mạnh tuy giúp rollup tăng lợi nhuận, nhưng lại mang đến thách thức mới cho các trình xác thực (validators).

“Chi phí blob giảm đồng nghĩa với lượng dữ liệu mà các trình xác thực phải xử lý tăng lên,” Skladchikova giải thích. Tuy nhiên, cô cũng cho rằng đây là một sự đánh đổi cần thiết.

Validators là các cá nhân hoặc tổ chức vận hành mạng Ethereum bằng cách stake ETH để xác thực giao dịch và bảo vệ mạng lưới. Nếu hệ thống của họ hoạt động không ổn định hoặc vi phạm quy tắc, họ có thể bị cắt giảm (phạt) phần ETH đã stake.

Với khối lượng dữ liệu lớn hơn sau nâng cấp, các validator nhỏ có thể không đủ năng lực để duy trì hoạt động hiệu quả mà không gặp rủi ro bị phạt. Hệ quả là nhiều validator nhỏ đã hợp nhất thành các thực thể lớn hơn, có đủ nguồn lực để đáp ứng cả yêu cầu về phần cứng và ngưỡng đặt cọc ngày càng cao.

“Việc hợp nhất validator thường bị lo ngại là sẽ dẫn đến tập trung hóa,” Skladchikova cho biết, “nhưng với Ethereum, quá trình này có thể lại thúc đẩy sự phân quyền mạnh mẽ hơn.”

Trong khi các yếu tố kỹ thuật đang thay đổi đáng kể, giá Ethereum cũng chứng kiến sự biến động mạnh trong tháng 5. Từ mức khoảng 1.800 USD đầu tháng, ETH đã tăng vọt lên gần 2.800 USD, trước khi điều chỉnh nhẹ về khoảng 2.500 USD vào thời điểm viết bài – vẫn tăng khoảng 27% trong vòng 30 ngày.

• Nâng cấp lớn thành công nhưng hoạt động người dùng Ethereum vẫn sụt giảm 
• Pectra vừa hoàn tất, đề xuất này sẽ tiếp bước đưa Ethereum lên tầm cao mới
• Ethereum đang phải trả giá cho việc đơn giản hoá hậu Pectra – Chi tiết

Vương Tiễn