80% doanh thu dầu mỏ của Venezuela được thanh toán bằng USDT để né lệnh trừng phạt

The New York Times gần đây đưa tin rằng Venezuela đã trở thành “quốc gia đầu tiên quản lý một phần lớn tài chính của mình bằng crypto”.

Nhưng điều này không xuất phát từ lựa chọn tự nguyện.

Khoảng một nửa nguồn thu của Venezuela đến từ xuất khẩu dầu mỏ được định giá bằng USD. Tuy nhiên, với tư cách là một quốc gia đang chịu lệnh trừng phạt, Venezuela không thể hợp pháp gửi hoặc nhận USD qua hệ thống tài chính truyền thống.

Trước đây, các chính phủ bị trừng phạt thường bán dầu thông qua mạng lưới công ty bình phong và ngân hàng offshore, hoặc trao đổi dầu lấy hàng hóa và các dự án hạ tầng.

Giờ đây, họ có một lựa chọn đơn giản hơn: chấp nhận thanh toán bằng stablecoin. Nhà kinh tế Asdrúbal Oliveros ước tính rằng stablecoin USDT của Tether hiện là phương tiện thanh toán cho khoảng 80% doanh số bán dầu của Venezuela.

Từng có thời điểm chính phủ cấm giao dịch stablecoin vì coi đây là mối đe dọa đối với đồng bolivar. Tuy nhiên, tác động nặng nề từ các lệnh trừng phạt của Mỹ đã khiến Venezuela gần như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận chúng.

Tháng 8 năm ngoái, Delcy Rodríguez, hiện là Tổng thống lâm thời của Venezuela, đã thừa nhận tính tất yếu của quá trình “đô la hóa bằng crypto” khi bà nói với giới doanh nghiệp rằng chính phủ đang triển khai “những cơ chế quản lý phi truyền thống” nhằm kiểm soát tốt hơn tỷ giá bolivar.

Không lâu sau đó, Reuters đưa tin rằng từ tháng 6, chính phủ Venezuela đã cho phép sử dụng USDT rộng rãi hơn. Với sự chấp thuận của nhà nước, các ngân hàng hiện bán USDT thu được từ xuất khẩu dầu cho doanh nghiệp trong nước, những đơn vị sử dụng chúng để thanh toán cho cả nhà cung cấp nội địa lẫn quốc tế.

Chính phủ thậm chí muốn stablecoin lưu thông ở cấp bán lẻ. Người đứng đầu Hiệp hội Siêu thị Quốc gia Venezuela gần đây cho biết trên truyền hình nhà nước rằng các chuỗi siêu thị đang triển khai hệ thống chấp nhận thanh toán bằng USDT.

Nói cách khác, chính phủ Venezuela đang khuyến khích sử dụng USDT do Tether phát hành thay cho đồng bolivar do chính họ phát hành.

Kết quả là USDT — hay “đô la Binance” theo cách gọi phổ biến của người dân địa phương — hiện được sử dụng cho mọi thứ, từ mua thực phẩm, phí chung cư cho đến trả lương và thanh toán cho nhà cung cấp.

Chính vì vậy, với một người ủng hộ stablecoin, việc crypto và stablecoin hoàn toàn không được nhắc đến trong bản cáo trạng của chính phủ Mỹ nhằm vào Nicolás Maduro (ông đã bị bắt ngày 3/1) là điều khá bất ngờ.

Thay vào đó, các công tố viên mô tả dòng tiền phi pháp theo cách truyền thống: máy bay từ Mexico quay về “chở đầy tiền ma túy”, vũ khí như lựu đạn và súng phóng lựu được dùng để đổi lấy cocaine, dịch vụ bảo kê được trả bằng một phần số cocaine vận chuyển, và một khoản hối lộ 2,5 triệu USD bằng tiền mặt.

Vì sao không có crypto?

Có hai khả năng: thứ nhất, chính phủ Mỹ hiện không còn công khai chỉ trích crypto, nên các công tố viên cố tình tránh đề cập; thứ hai, crypto và stablecoin vẫn chưa đủ khả năng xử lý các dòng tiền quy mô lớn mà Maduro và các cộng sự cần luân chuyển.

Giả thuyết đầu tiên hấp dẫn hơn, nhưng khả năng thứ hai có vẻ thực tế hơn.

“Nhà nước đang gặp khó khăn trong việc nhanh chóng chuyển đổi các tài sản crypto này,” ông Asdrúbal Oliveros nhận định, “bởi việc di chuyển crypto đòi hỏi phải vượt qua nhiều cơ chế kiểm soát mà họ chưa đáp ứng được.”

Báo cáo của TRM Labs cũng đưa ra kết luận tương tự: các tổ chức buôn lậu quy mô lớn vẫn chủ yếu dựa vào tiền mặt vật lý, rửa tiền thông qua thương mại và sự bảo trợ của nhà nước hoặc bán nhà nước; crypto chỉ đóng vai trò thứ yếu hoặc bổ trợ, chứ chưa thay thế được các cơ chế truyền thống.

Các chuyên gia an ninh quốc gia tại Lawfare cũng đồng tình rằng việc né tránh trừng phạt bằng crypto hiện chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với các kênh tài chính phi pháp truyền thống.

Dù vậy, một số tổ chức lại đánh giá cao vai trò của stablecoin và crypto trong “thanh toán quốc tế”. InSight Crime cho biết các băng đảng ma túy Mexico đang được “nuôi sống” bởi một “đường ống rửa tiền crypto quy mô công nghiệp”, chuyển tiền bẩn qua mạng lưới số tới các nhà cung cấp hóa chất Trung Quốc.

Theo mô tả, stablecoin đóng vai trò trung gian giữa các môi giới tiền tệ Trung Quốc — những người cần USD để phục vụ khách hàng né kiểm soát vốn — và các cartel Mexico cần mua hóa chất từ Trung Quốc để sản xuất fentanyl.

Đây không phải là mô hình ứng dụng mà cộng đồng crypto kỳ vọng, nhưng thực tế cho thấy nó đang hoạt động rất hiệu quả. DEA cho biết lượng tiền mặt phi pháp bị thu giữ đã giảm mạnh do các nhóm tội phạm “ưu tiên crypto hơn các phương thức rửa tiền dựa trên tiền mặt truyền thống”.

Ngược lại, lượng “tiền ảo” bị thu giữ tăng lên đáng kể: giai đoạn 2020–2024, DEA đã thu giữ 2,5 tỷ USD giá trị crypto, so với 2,2 tỷ USD tiền mặt.

Điều này phần nào lý giải vì sao Venezuela vẫn bám vào các phương thức thanh toán truyền thống: crypto có thể bị truy vết, còn stablecoin thì có thể bị đóng băng, khiến chúng chưa đủ phù hợp cho những nhu cầu rửa tiền lớn nhất.

Dù vậy, việc Venezuela chấp nhận “đô la số” vẫn là một bước ngoặt. Lawfare nhận định rằng các đối thủ của Mỹ đã xây dựng được một mô hình vận hành thực tế, và các công nghệ tài chính mới nổi nhiều khả năng sẽ tiếp tục củng cố xu hướng này.

Nếu vậy, điều đó có thể còn củng cố vai trò của đồng USD. Bị cấm sử dụng USD không khiến Venezuela chuyển sang dùng nhân dân tệ để bán dầu — mà chỉ khiến nước này sử dụng USD dưới dạng số hóa.

• Bitfinex: Việc Mỹ tiếp cận nguồn dầu mỏ của Venezuela có thể làm giảm chi phí khai thác Bitcoin
• Liệu Venezuela có đang giấu 600.000 Bitcoin dự trữ?

Thạch Sanh