Giáo sư Giang Học Cần: Xung đột Iran có thể làm bất ổn kinh tế toàn cầu kéo dài

Giáo sư sử học có trụ sở tại Bắc Kinh Jiang Xueqin (Giang Học Cần) – người nổi tiếng với các dự báo địa chính trị lan truyền mạnh trên mạng xã hội – vừa cảnh báo rằng căng thẳng leo thang tại Trung Đông có thể phát triển thành một cuộc đối đầu toàn cầu kéo dài, kéo theo hệ lụy kinh tế sâu rộng. Nhận định này được ông đưa ra trong cuộc phỏng vấn gần đây với nhà báo nổi tiếng Tucker Carlson.

Theo Giang, kịch bản xung đột liên quan đến Iran có thể tương tự Chiến tranh Nga–Ukraine: kéo dài, tiêu hao và không bên nào sẵn sàng nhượng bộ. Điều này đồng nghĩa với việc thiếu một lối thoát rõ ràng, khiến bất ổn có nguy cơ lan rộng sang các lĩnh vực như thị trường năng lượng, chuỗi cung ứng và liên minh quân sự.

Ông cho biết những dấu hiệu gián đoạn ban đầu đã xuất hiện, bao gồm thiếu hụt nhiên liệu, các chuyến bay bị hủy và cảnh báo về nguồn cung lương thực tại một số khu vực Đông Nam Á. Đặc biệt, các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng có thể siết chặt nguồn cung toàn cầu, đẩy chi phí nhiên liệu tăng cao và tạo hiệu ứng dây chuyền lên các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng giá rẻ.

Giang cũng cảnh báo nguy cơ xung đột lan rộng khi các quốc gia khác bị cuốn vào do mạng lưới liên minh và cạnh tranh khu vực. Những cái tên như Saudi Arabia hay Pakistan có thể bị lôi kéo, khiến tình hình thêm phức tạp và làm suy yếu các nỗ lực ngoại giao.

“Những hệ quả đối với toàn bộ nền kinh tế toàn cầu là rất nghiêm trọng,” ông nhấn mạnh, đồng thời lưu ý rằng việc thiếu một cơ chế hạ nhiệt xung đột có thể khiến các cường quốc rơi vào vòng xoáy leo thang kéo dài.

Về dài hạn, Giang chỉ ra ba xu hướng lớn có thể tăng tốc nếu xung đột tiếp diễn:

• Phi công nghiệp hóa tại một số khu vực do chi phí sản xuất tăng cao

• Tái vũ trang quy mô lớn khi các quốc gia gia tăng chi tiêu quốc phòng

• Xu hướng quay về tự chủ kinh tế, xây dựng chuỗi cung ứng nội địa để giảm phụ thuộc toàn cầu

Ông cho rằng chi phí năng lượng tăng và nguồn cung bị gián đoạn sẽ buộc nhiều quốc gia phải xem xét lại sự phụ thuộc vào thương mại toàn cầu, chuyển sang sản xuất nội địa và tăng cường tính tự cường.

Bên cạnh đó, niềm tin vào các cam kết an ninh truyền thống có thể suy giảm, đặc biệt với những quốc gia lâu nay dựa vào sự bảo trợ của Mỹ. Điều này có thể thúc đẩy các nước điều chỉnh chiến lược quốc phòng trong một môi trường địa chính trị ngày càng phân mảnh.

Đối với châu Á, giáo sư Giang nhận định khu vực này sẽ chịu tác động đáng kể do phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng từ Vùng Vịnh. Các nền kinh tế như Ấn Độ, Nhật Bản và Trung Quốc có thể đối mặt với áp lực khác nhau, tùy thuộc vào nguồn lực nội địa và khả năng điều hành chính sách.

“Câu hỏi không phải là ai bị ảnh hưởng, vì tất cả đều bị ảnh hưởng. Vấn đề là ai có khả năng chống chịu và thích nghi tốt hơn,” Giang nhận định.

Ông cũng lưu ý rằng dù Trung Quốc có thể vượt qua các cú sốc ngắn hạn, nhưng sự phụ thuộc dài hạn vào xuất khẩu và năng lượng nhập khẩu vẫn là điểm yếu nếu thương mại toàn cầu tiếp tục bất ổn. Ngược lại, các quốc gia sở hữu nguồn tài nguyên dồi dào hoặc nền kinh tế đa dạng hơn có thể linh hoạt hơn trong việc thích ứng.

Dù nhiều dự báo của Giang Học Cần mang tính cá nhân và còn gây tranh cãi, chúng phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn rằng các xung đột khu vực có thể nhanh chóng leo thang thành khủng hoảng kinh tế và địa chính trị trên quy mô toàn cầu. Trong bối cảnh thị trường quốc tế vẫn nhạy cảm với rủi ro địa chính trị – đặc biệt tại các khu vực sản xuất năng lượng – giới hoạch định chính sách và nhà đầu tư đang theo dõi sát sao mọi dấu hiệu leo thang hoặc hạ nhiệt của căng thẳng.

Đáng chú ý, xung đột Iran cũng đang tạo ra những tác động rõ rệt đến thị trường crypto, đặc biệt là Bitcoin. Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng, một bộ phận nhà đầu tư có xu hướng xem Bitcoin như tài sản phòng hộ, tương tự “vàng kỹ thuật số”. Thực tế, giá BTC đã ghi nhận đà tăng trong những ngày gần đây khi dòng tiền tìm đến các tài sản thay thế giữa biến động toàn cầu .

Tuy nhiên, vai trò “nơi trú ẩn an toàn” của Bitcoin vẫn còn gây tranh cãi. Một số phân tích cho thấy BTC đôi khi vẫn biến động giống tài sản rủi ro, đặc biệt khi căng thẳng địa chính trị kéo theo áp lực thanh khoản và biến động trên thị trường tài chính toàn cầu . Dù vậy, trong dài hạn, các yếu tố như lạm phát do giá năng lượng tăng cao, gián đoạn hệ thống tài chính và suy giảm niềm tin vào tiền pháp định có thể tiếp tục củng cố luận điểm Bitcoin là tài sản phi tập trung hưởng lợi từ khủng hoảng .

• Thanh khoản Bitcoin đối mặt cú sốc khi lượng BTC trên sàn xuống thấp nhất kể từ năm 2017
• 3 lý do khiến Bitcoin có thể tăng cao hơn trong ngắn hạn
• Bitcoin hay vàng? Vì sao cả hai đều chịu áp lực giảm giá khi chiến sự Iran kéo dài

Vương Tiễn