Brazil mở cửa cho đào Bitcoin để xử lý điện tái tạo dư thừa

Ngày 20/2, Hội đồng Ngoại thương Brazil đã ban hành nghị quyết kỹ thuật giảm thuế nhập khẩu về 0% đối với một nhóm phần cứng rất cụ thể: máy đào Bitcoin SHA256 có công suất trên 200 terahash/giây và hiệu suất năng lượng dưới 20 joule/terahash.

Ba ngày sau, tập đoàn năng lượng quốc doanh Pháp Engie cho biết với Reuters rằng họ đang cân nhắc lắp đặt máy đào Bitcoin tại nhà máy Assu Sol công suất 895 MW ở đông bắc Brazil – cơ sở điện mặt trời lớn nhất của hãng trên toàn cầu – nhằm tận dụng lượng điện bị cắt giảm (curtailment) và cải thiện hiệu quả tài chính.

Hai diễn biến diễn ra trong vòng 72 giờ, qua đó hé lộ một luận điểm ít được chú ý: Brazil đang tạo “van xả áp” cho nguồn năng lượng tái tạo bị mắc kẹt, và hoạt động đào Bitcoin chính là cơ chế giải phóng phần giá trị bị lãng phí đó.

Đây không phải câu chuyện về việc Brazil “hợp pháp hóa” đào hay triển khai một chiến lược quốc gia. Thay vào đó, đó là sự hội tụ âm thầm của ba yếu tố: tình trạng cắt giảm điện tái tạo kéo dài, chi phí phần cứng giảm và áp lực lợi nhuận tại các nhà máy phát điện. Khi các điều kiện này trùng khớp, hashrate có thể dịch chuyển dần về một thị trường trước đây ít được chú ý.

Curtailment – bài toán cấu trúc của năng lượng tái tạo

Từ tháng 10/2021 đến tháng 9/2025, ngành điện gió Brazil đã phải cắt giảm khoảng 32 TWh, tương đương thiệt hại khoảng 6 tỷ real (xấp xỉ 1,2 tỷ USD) doanh thu. Curtailment xảy ra khi lưới điện không thể hấp thụ toàn bộ sản lượng do hạn chế truyền tải hoặc sai lệch cung – cầu theo thời điểm và khu vực. Với nhà phát điện tái tạo, mỗi MWh bị cắt giảm là giá trị bị xóa sổ.

Năm 2024, điện gió và điện mặt trời chiếm 24% tổng sản lượng điện Brazil; đến tháng 8/2025, tỷ lệ này lần đầu chạm 34%. Khi tỷ trọng năng lượng tái tạo biến đổi tăng nhanh hơn tốc độ mở rộng lưới truyền tải, áp lực nghẽn mạch và cắt giảm càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, các nhà máy cần một nguồn cầu linh hoạt, có thể bật/tắt nhanh để hấp thụ điện dư thừa. Đào Bitcoin phù hợp chính xác với hồ sơ này.

Nhà máy Assu Sol của Engie nằm tại khu vực đông bắc – nơi bức xạ mặt trời cao nhưng hạ tầng truyền tải còn hạn chế. Engie cho biết việc tích hợp đào Bitcoin hoặc lưu trữ năng lượng có thể giúp thương mại hóa phần điện bị cắt giảm, dù quá trình triển khai có thể mất nhiều năm. Đáng chú ý, tín hiệu này đến từ một doanh nghiệp năng lượng quốc doanh châu Âu, tiếp cận đào Bitcoin như một công cụ điều tiết phụ tải công nghiệp, thay vì câu chuyện đầu cơ crypto.

Chính sách thuế thực sự thay đổi điều gì?

Nghị quyết Resolução GECEX 861 sửa đổi danh mục ex-tariff hợp nhất của Brazil, đưa thuế nhập khẩu về 0% đối với một số thiết bị công nghệ thông tin chuyên biệt. Phụ lục I bổ sung dòng sản phẩm máy chủ chuyên đào crypto sử dụng thuật toán SHA256, hiệu suất dưới 20 J/TH (đo ở 35°C) và công suất trên 200 TH/s. Mức thuế 0% có hiệu lực đến 31/1/2028.

Đây không phải miễn thuế toàn diện cho mọi máy đào. Các ngưỡng kỹ thuật được thiết kế để chỉ áp dụng cho dòng ASIC hiệu suất cao nhất; thiết bị cũ hoặc kém hiệu quả không đủ điều kiện. Chính sách vì vậy nhắm trực tiếp vào nhóm phần cứng có khả năng cạnh tranh ở quy mô công nghiệp.

Dù hệ thống thuế nhập khẩu Brazil còn bao gồm nhiều lớp khác như IPI, PIS/COFINS-Import, ICMS…, việc đưa thuế nhập khẩu về 0% vẫn loại bỏ một rào cản chi phí quan trọng, rút ngắn thời gian hoàn vốn cho các dự án.

Mức giá điện hòa vốn

Lợi nhuận đào phụ thuộc vào ba biến số: hashprice (doanh thu trên mỗi PH/s/ngày), hiệu suất máy và chi phí điện.

Ngày 16/2, hashprice ở mức khoảng 34,05 USD/PH/s/ngày, trong khi Bitcoin giao dịch quanh 65.000 USD vào ngày 25/2. Với một máy tối thiểu đủ điều kiện (200 TH/s, 20 J/TH), doanh thu ước tính khoảng 6,81 USD/ngày. Công suất tiêu thụ 4,0 kW, tương đương 96 kWh/ngày.

Bỏ qua chi phí đầu tư và vận hành, giá điện hòa vốn khoảng 0,071 USD/kWh, tương đương gần 370 real/MWh (tỷ giá khoảng 5,17 real/USD). Trong khi đó, giá bán lẻ cho doanh nghiệp trung bình tại Brazil vào tháng 6/2025 là 0,657 real/kWh (657 real/MWh) – quá cao cho hoạt động đào.

Tuy nhiên, giá bán buôn giao ngay thường dao động trong vùng 250–450 real/MWh. Quan trọng hơn, điện bị cắt giảm về bản chất không có người mua. Nếu nhà phát điện có thể bán phần sản lượng lẽ ra bằng 0 này cho thợ đào ở mức quanh hoặc dưới giá hòa vốn, họ sẽ thu hồi được doanh thu thay vì mất trắng.

Cơ chế vì vậy khá rõ: curtailment tạo ra giá trị bị mắc kẹt; đào Bitcoin chuyển giá trị đó thành năng lực tính toán; chính sách ex-tariff giảm chi phí phần cứng đủ để mở ra biên lợi nhuận.

Điều gì xảy ra nếu kịch bản thành hiện thực?

Nếu curtailment tiếp tục gia tăng khi năng lượng tái tạo mở rộng nhanh hơn lưới truyền tải, áp lực doanh thu với các nhà phát điện sẽ lớn dần. Đào Bitcoin có thể triển khai theo mô hình PPA song phương, không cần truyền tải mới và có thể khởi động nhanh sau khi lắp đặt thiết bị. Khung thuế 0% kéo dài đến tháng 1/2028 tạo “cửa sổ quyền chọn” khoảng 24 tháng để doanh nghiệp chốt chi phí phần cứng và thử nghiệm kinh tế dự án.

Nếu trong 12 tháng tới xuất hiện nhiều thỏa thuận colocate giữa thợ đào và các dự án tái tạo lớn, Brazil có thể trở thành điểm đến hashrate tăng thêm đáng kể – không nhờ trợ cấp trực tiếp, mà nhờ kinh tế dự án tự thân hấp dẫn.

Tuy vậy, luận điểm này cũng có thể thất bại. Nếu hạ tầng truyền tải được nâng cấp nhanh, curtailment giảm và giá điện tăng, nguồn “giá trị mắc kẹt” sẽ thu hẹp. Nếu độ khó Bitcoin tăng mạnh làm hashprice giảm sâu, giá điện hòa vốn sẽ thấp hơn khả năng cung ứng của hợp đồng curtailment. Nếu thủ tục cấp phép và đấu nối gây chậm trễ cho trung tâm dữ liệu, lợi thế chi phí phần cứng sẽ mất ý nghĩa. Và nếu ex-tariff hết hạn vào tháng 1/2028 mà không được gia hạn, rào cản thuế sẽ quay trở lại.

Thực chất Brazil đang đặt cược điều gì?

Brazil không tuyên bố trở thành trung tâm đào toàn cầu. Thay vào đó, nước này giảm có mục tiêu chi phí cho một lớp phần cứng có thể giải quyết vấn đề cấu trúc của lưới điện, trong khi một tập đoàn quốc doanh lớn công khai thử nghiệm luận điểm này.

Câu hỏi cốt lõi không phải là chiến lược quốc gia, mà là kinh tế dự án: liệu thợ đào có thể hấp thụ đủ điện bị cắt giảm để cải thiện hiệu quả nhà máy phát điện mà không tạo thêm rủi ro hệ thống?

Nếu câu trả lời là có, Brazil sẽ thu hút hashrate tăng thêm mà không cần trợ cấp trực tiếp: thợ đào trả tiền điện, nhà phát điện thu hồi doanh thu, và chính sách thuế chỉ đóng vai trò giảm ma sát. Nếu không, chính sách hết hiệu lực vào tháng 1/2028 và “thử nghiệm” khép lại.

Hiện tại, các điều kiện đang dần hội tụ: curtailment gia tăng, chi phí phần cứng giảm và một nhà phát điện lớn đã công khai tính toán bài toán. Cửa sổ cơ hội mở đến đầu năm 2028 – phần còn lại phụ thuộc vào việc thị trường có hành động kịp thời hay không.

• Thợ đào Bitcoin tháo chạy khi lợi nhuận rơi về đáy lịch sử
• Áp lực lợi nhuận bủa vây ngành đào Bitcoin trong tháng 1

Vương Tiễn