EU kích hoạt báo cáo crypto, Hà Lan liền bỏ phiếu đánh thuế 36% Bitcoin dù chưa bán

Quốc hội Hà Lan đã thông qua một cuộc cải cách lớn đối với cơ chế thuế Box 3, theo đó sẽ đánh thuế trên “lợi nhuận thực tế” từ tiết kiệm và đầu tư, bao gồm cả phần tăng giá trị hàng năm của các tài sản có tính thanh khoản như Bitcoin, với thuế suất cố định 36%.

Dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2028, nếu được Thượng viện phê chuẩn, đề xuất này cho thấy một sự thay đổi căn bản trong cách các chính phủ châu Âu có thể đối xử với tài sản số: chuyển từ đánh thuế khi bán sang đánh thuế ngay trong quá trình nắm giữ.

Thay vì chỉ gọi đây là “thuế 36% trên lãi chưa thực hiện”, cách nhìn chính xác hơn là Hà Lan đang muốn rời bỏ hệ thống lợi nhuận giả định vốn gây tranh cãi pháp lý, để chuyển sang cơ chế gần với định giá lại theo thị trường hàng năm đối với nhiều loại tài sản tài chính.

Sự thay đổi này không chỉ làm rõ đánh thuế cái gì, mà còn thay đổi thời điểm nhà đầu tư Bitcoin cảm nhận áp lực thuế, bởi biến động giá mạnh sẽ trực tiếp biến thành bài toán dòng tiền.

Cách cơ chế Box 3 đang vận hành

Box 3 là nhóm thuế tại Hà Lan áp dụng cho lợi nhuận từ tài sản như tiền tiết kiệm, danh mục đầu tư, bất động sản thứ hai và các tài sản khác.

Hiện nay, phần lớn nghĩa vụ thuế Box 3 được tính dựa trên mức lợi nhuận giả định kết hợp với thuế suất cố định. Điều này đồng nghĩa ngay cả khi tài sản đi ngang hoặc giảm giá, người nắm giữ vẫn có thể phải nộp thuế.

Hướng dẫn năm 2026 của cơ quan thuế Hà Lan cho thấy thuế suất Box 3 là 36% và mức lợi nhuận giả định 6,00% cho nhóm “đầu tư và tài sản khác” — bao gồm cổ phiếu, trái phiếu và trên thực tế là nhiều loại tài sản phi tiền mặt.

Ví dụ, nếu nắm giữ 100.000 euro Bitcoin trong nhóm này, mức lợi nhuận giả định 6,00% tương đương 6.000 euro thu nhập chịu thuế. Với thuế suất 36%, số thuế phải nộp là 2.160 euro, tức khoảng 2,16% giá trị vị thế mỗi năm, trước khi tính đến ngưỡng miễn trừ và bù trừ.

Đề xuất 2028: chuyển sang đánh thuế theo lợi nhuận thực

Đề xuất mới cho năm 2028 đảo ngược hoàn toàn logic trên. Thay vì giả định nhà đầu tư kiếm được bao nhiêu, cơ quan thuế sẽ dựa trên lợi nhuận thực tế.

Tuy nhiên, với đa số tài sản tài chính có thanh khoản, mô hình được thiết kế theo hướng đánh thuế tăng trưởng vốn hàng năm — bao gồm cả thu nhập và phần thay đổi giá trị theo năm — thay vì chờ đến khi bán.

Với Bitcoin, điều này đồng nghĩa nhà đầu tư có thể phải nộp thuế trên phần lãi chưa thực hiện, ngay cả khi chưa từng bán một satoshi nào.

Kế hoạch cũng kèm các cơ chế giảm sốc như ngưỡng lợi nhuận miễn thuế khoảng 1.800 euro mỗi năm và cho phép chuyển lỗ sang các năm sau không giới hạn thời gian, dù chỉ phần lỗ trên 500 euro mới được tính. Dù vậy, thay đổi hành vi cốt lõi vẫn còn: người nắm giữ lớn sẽ cần thanh khoản để nộp thuế trong các năm giá tăng mạnh.

Tác động riêng với người nắm giữ Bitcoin

Với cách tiếp cận định giá lại hàng năm, chính đặc điểm tăng giá đột biến của Bitcoin lại trở thành nguồn ma sát thuế.

Nếu giá tăng 60% trong năm, vị thế 100.000 euro sẽ tạo ra 60.000 euro lợi nhuận chịu thuế. Với thuế suất 36%, số thuế là 21.600 euro. Dù không phải 36% tổng tài sản, nhà đầu tư vẫn có thể buộc phải bán một phần đáng kể hoặc vay thế chấp để nộp thuế.

Mức độ ảnh hưởng càng lớn khi nhà đầu tư Hà Lan có mức độ tham gia thị trường crypto đáng kể. Ngân hàng trung ương Hà Lan cho biết đến cuối tháng 10/2025, các hộ gia đình nắm giữ 182 triệu euro crypto ETF và 213 triệu euro crypto ETN. Các quỹ hưu trí cũng nắm giữ hàng trăm triệu euro cổ phiếu kho bạc liên quan crypto, nâng tổng mức tiếp xúc gián tiếp vượt 1 tỷ euro.

Nếu cơ chế thuế chuyển sang định giá và khai báo hàng năm, các sản phẩm ETP do broker quản lý có thể dễ xử lý hơn so với tự lưu ký.

Xu hướng này tương đồng với đà tăng toàn cầu của ETP tài sản số, với tổng tài sản quản lý đạt khoảng 155,8 tỷ USD vào đầu năm 2026.

Lo ngại hiệu ứng bán tháo dây chuyền

Một số chuyên gia cảnh báo cơ chế đánh thuế lãi chưa thực hiện có thể tạo áp lực thanh khoản đồng loạt.

Chuyên gia an ninh mạng Rickey Gevers cho rằng nếu nhiều nhà đầu tư phải bán cùng thời điểm để có tiền nộp thuế, thị trường có thể bị bán tháo mạnh, kéo giá giảm sâu và tạo vòng xoáy hoảng loạn mới — trong khi nghĩa vụ thuế không giảm tương ứng.

Balaji Srinivasan, cựu CTO của Coinbase, cũng cảnh báo rủi ro lan truyền. Ông cho rằng áp lực thanh lý cưỡng bức tại một khu vực pháp lý có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành giá toàn thị trường. Theo lập luận của ông, nhà đầu tư thậm chí có thể né việc để công dân ở khu vực đánh thuế tài sản cao nắm giữ cổ phần, nhằm tránh rủi ro bán ép.

Thuế thoái cư và xu hướng lan rộng tại châu Âu

Khi thuế đánh trên biến động giá hàng năm tăng lên, vai trò của thuế thoái cư (exit tax) cũng trở nên quan trọng hơn. Nếu người nộp thuế có thể giảm nghĩa vụ bằng cách rời đi trước kỳ tính thuế, chính phủ thường sẽ siết quy định rời cư.

Tại Hà Lan, thảo luận về exit tax đã xuất hiện ở cấp chính phủ, bao gồm cả đề xuất phối hợp ở cấp Liên minh châu Âu. Cơ quan thuế cũng đã có cơ chế “đánh giá bảo lưu” trong một số trường hợp di cư.

Xu hướng này không chỉ riêng Hà Lan. Đức đã mở rộng một số quy định thuế thoái cư đối với quỹ đầu tư từ năm 2025. Pháp hiện cũng áp dụng exit tax với một số khoản lãi chưa thực hiện khi rời quốc gia.

Alex Recouso, nhà sáng lập CitizenX, cho rằng mô hình thường diễn ra theo chuỗi: thuế lãi chưa thực hiện → thuế thoái cư → đánh thuế toàn cầu theo quốc tịch. Ông dẫn ví dụ đề xuất ngân sách 2026 của Pháp về đánh thuế dựa trên quốc tịch nếu chuyển đến nơi có thuế suất thấp hơn nhiều.

Ông cũng nhắc tới Vương quốc Anh, nơi đã chứng kiến dòng người giàu rời đi sau khi tăng thuế lãi vốn, kéo theo sụt giảm thu ngân sách từ sắc thuế này.

Hạ tầng giám sát và tranh luận quyền tài sản

Năng lực thực thi tại châu Âu cũng đang tăng lên với khung DAC8, mở rộng trao đổi thông tin tự động đối với giao dịch tài sản số từ năm 2026, giúp việc đánh thuế crypto theo năm khả thi hơn.

Tuy nhiên, giới chỉ trích xem đây là rủi ro lớn đối với quyền sở hữu tài sản. Recouso cho rằng xu hướng siết thuế và hạn chế lối thoát phản ánh áp lực tài khóa gia tăng. Ông khuyến nghị tự lưu ký Bitcoin và cân nhắc hộ chiếu thứ hai tại các khu vực thân thiện như El Salvador.

Quan điểm này tương đồng với nhận định của Ray Dalio rằng vị trí địa lý quan trọng không kém phân bổ tài sản.

Nếu kế hoạch năm 2028 được thông qua đầy đủ, Hà Lan sẽ trở thành một trong những ví dụ rõ nét nhất tại châu Âu về việc Bitcoin chuyển từ câu chuyện “đánh thuế khi bán” sang “đánh thuế khi nắm giữ”.

• Ngân hàng Trung ương Hà Lan cảnh báo ECB về rủi ro của Stablecoin
• Chủ tịch ngân hàng trung ương Đức ca ngợi lợi ích của stablecoin và CBDC đối với EU

Vương Tiễn