2026 sẽ là năm của Solana với lộ trình nâng cấp lớn nhất lịch sử: Delphi Digital

Delphi Digital nhận định: “2026 sẽ là năm của Solana”. Theo tổ chức nghiên cứu này, lộ trình nâng cấp trong năm 2026 có thể là chu kỳ cải tổ tham vọng nhất trong lịch sử Solana, với mục tiêu tái định hình toàn bộ nền tảng – từ cơ chế đồng thuận, hạ tầng mạng cho đến cách xây dựng block – để tiến gần hơn tới một “Nasdaq phi tập trung”.

Trọng tâm của lộ trình không chỉ là mở rộng thông lượng, mà là biến Solana thành một môi trường đạt chuẩn giao dịch, nơi sổ lệnh giới hạn tập trung (CLOB) on-chain có thể cạnh tranh trực tiếp với các sàn tập trung về độ trễ, độ sâu thanh khoản và tính công bằng.

Alpenglow – cuộc đại tu cơ chế đồng thuận

Alpenglow được xem là thay đổi ở cấp độ giao thức quan trọng nhất từ trước đến nay của Solana. Nâng cấp này giới thiệu một kiến trúc đồng thuận hoàn toàn mới, xoay quanh hai thành phần: Votor và Rotor.

Votor thay đổi cách mạng lưới đạt được sự đồng thuận. Thay vì chuỗi nhiều vòng bỏ phiếu nối tiếp, các validator sẽ tổng hợp phiếu bầu off-chain và đạt trạng thái hoàn tất (finality) chỉ trong một hoặc hai vòng. Theo thiết kế lý thuyết, thời gian finality có thể rút xuống còn 100–150 mili-giây, so với mức 12,8 giây của cơ chế cũ.

Hệ thống vận hành song song hai con đường hoàn tất: nếu block nhận được trên 80% tổng stake ủng hộ ngay vòng đầu, nó sẽ được hoàn tất tức thì. Nếu tỷ lệ ủng hộ nằm trong khoảng 60–80%, vòng thứ hai sẽ được kích hoạt và block vẫn được hoàn tất nếu vượt mốc 60%. Cấu trúc này giúp mạng lưới duy trì finality ngay cả khi một phần validator không phản hồi.

Rotor, trong khi đó, cải tổ cách lan truyền block bằng cách định tuyến dữ liệu trực tiếp qua các validator có stake lớn và băng thông ổn định, giảm độ trễ và sự phân mảnh trong quá trình truyền tải.

Alpenglow còn giới thiệu mô hình “20+20” về khả năng chịu lỗi: mạng lưới vẫn an toàn nếu không quá 20% tổng stake hành xử độc hại, và vẫn duy trì hoạt động ngay cả khi thêm 20% khác bị offline. Điều này đồng nghĩa Solana có thể chịu tới 40% stake bị lỗi hoặc ngừng hoạt động mà vẫn đạt finality.

Trong khuôn khổ nâng cấp này, Proof of History (bằng chứng lịch sử) về cơ bản sẽ bị loại bỏ, thay thế bằng cơ chế lập lịch slot mang tính quyết định cùng bộ đếm thời gian cục bộ. Alpenglow dự kiến được triển khai trong giai đoạn đầu đến giữa năm 2026.

Firedancer – phá thế độc quyền client

Từ khi ra mắt, Solana gần như phụ thuộc hoàn toàn vào một validator client duy nhất (hiện được gọi là Agave). Sự đơn điệu này từng bị xem là điểm yếu lớn, bởi bất kỳ lỗi nghiêm trọng nào ở cấp client đều có thể lan rộng và khiến toàn mạng dừng hoạt động.

Firedancer là validator client độc lập thứ hai, do Jump phát triển bằng C++, với mục tiêu biến validator Solana thành một “động cơ” xác định, thông lượng cực cao và độ trễ ổn định. Theo định hướng thiết kế, Firedancer có khả năng xử lý hàng triệu giao dịch mỗi giây với mức biến động độ trễ tối thiểu.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, Frankendancer kết hợp các mô-đun mạng và sản xuất block của Firedancer với runtime và đồng thuận của Agave. Khi Firedancer tiến gần hơn tới trạng thái sẵn sàng cho mainnet, mức độ đa dạng client trong hệ sinh thái Solana được kỳ vọng sẽ tăng mạnh, giảm đáng kể rủi ro hệ thống.

DoubleZero – hạ tầng sợi quang cho blockchain

DoubleZero là một lớp mạng riêng kết nối các validator thông qua hạ tầng sợi quang chuyên dụng, tương tự những gì các sàn giao dịch truyền thống như Nasdaq hay CME sử dụng để đạt độ trễ ở cấp độ micro-giây.

Khi số lượng validator tăng lên, việc lan truyền block trở nên phức tạp hơn do sự không đồng đều về đường truyền và thời gian phản hồi. DoubleZero giải quyết vấn đề này bằng cách định tuyến dữ liệu theo các đường tối ưu, thay vì phụ thuộc vào internet công cộng.

Điều này đặc biệt quan trọng với Alpenglow, bởi mô hình finality mới yêu cầu các validator nhận và phản hồi thông điệp trong những khung thời gian rất hẹp. Việc thu hẹp chênh lệch độ trễ giúp Votor hoàn tất block nhanh hơn và Rotor phân phối dữ liệu đồng đều hơn. DoubleZero cũng hỗ trợ multicast, cho phép nhân bản và phân phối dữ liệu đồng thời tới nhiều validator.

Lớp xây dựng block – BAM và Harmonic

Hai xu hướng song song đang tái định hình cách Solana xây dựng block.

BAM (Block Assembly Marketplace) là cách tiếp cận mới của Jito đối với pipeline giao dịch. Thay vì để slot leader toàn quyền quyết định thứ tự giao dịch, BAM đưa vào một lớp thị trường và quyền riêng tư, tách biệt khâu sắp xếp và khâu thực thi. Giao dịch được đưa vào các môi trường thực thi tin cậy (TEE), nơi cả validator lẫn builder đều không thể thấy nội dung thô trước khi việc sắp xếp hoàn tất, qua đó hạn chế hành vi frontrunning.

Harmonic giải quyết câu hỏi “ai là người xây block”. Đây là một lớp tổng hợp block-builder mở, cho phép validator nhận đề xuất block từ nhiều builder cạnh tranh trong thời gian thực. Nếu BAM được xem là một “thị trường vi mô”, thì Harmonic đóng vai trò như “siêu thị trường” điều phối.

Raiku – đảm bảo thực thi mang tính quyết định

Raiku bổ sung mảnh ghép còn thiếu trong kiến trúc hiệu năng cao của Solana. Dù đã giải quyết phần lớn nút thắt về thông lượng, Solana vẫn chưa cung cấp sẵn các đảm bảo về độ trễ mang tính quyết định hay khả năng lập trình lịch thực thi cho từng ứng dụng cụ thể.

Raiku cung cấp một lớp lập lịch và đấu giá chạy song song với tập validator, cho phép các ứng dụng có môi trường tiền thực thi mang tính quyết định mà không cần thay đổi đồng thuận L1. Cơ chế này kết hợp giao dịch Ahead-of-Time (AOT) cho các luồng đã cam kết trước và Just-in-Time (JIT) cho nhu cầu thực thi theo thời gian thực – điều đặc biệt quan trọng với giao dịch tần suất cao và CLOB on-chain.

Đưa thị trường vốn lên on-chain

Solana hiện vẫn là blockchain chiếm ưu thế trong nhóm “hyperscaler”, nhưng lợi thế kỹ thuật sẽ không có ý nghĩa nếu thiếu người dùng và thị trường on-chain hiệu quả. Trong khi memecoin vẫn chủ yếu được giao dịch trên Solana, thị trường phái sinh on-chain đang dần tập trung vào một số ít nền tảng.

Để cạnh tranh, hiệu năng on-chain cần tiệm cận chuẩn của các sàn tập trung. Delphi Digital cho rằng hệ sinh thái Solana đã nhận thức rõ thách thức này, và các nâng cấp đang triển khai mang lại cơ sở để thu hẹp khoảng cách. Những nền tảng phái sinh native mới của Solana, như Bulktrade, dự kiến sẽ ra mắt trong thời gian tới.

Ở mảng giao ngay, nhu cầu từ nhà đầu tư nhỏ lẻ vẫn rất lớn. Dù Hyperliquid đang dẫn đầu mảng perps, Solana đã khẳng định vị thế là L1 ưu tiên cho giao dịch spot on-chain. Các sản phẩm như xStocks đang đưa cổ phiếu on-chain trực tiếp lên Solana, thúc đẩy thanh khoản, khám phá giá và sự chú ý đầu cơ tập trung về một chuỗi duy nhất – nơi cung cấp tốc độ thanh toán nhanh, trải nghiệm người dùng tốt và mật độ vốn cao.

Theo Delphi Digital, đó chính là luận điểm cốt lõi cho tham vọng của Solana: trở thành hạ tầng đưa thị trường vốn truyền thống lên on-chain.