Zcash lao dốc 20% sau khi toàn bộ đội ngũ rời đi, hé lộ tranh chấp quản trị và áp lực đòn bẩy

Ngày 9/1, Zcash (ZEC) chứng kiến mức giảm mạnh nhất trong số các tài sản kỹ thuật số hàng đầu, mất khoảng 20% giá trị, chịu tác động từ sự kết hợp giữa xung đột quản trị và làn sóng bán tháo do đòn bẩy.

Theo dữ liệu từ CoinPhotn, ZEC giảm xuống mức thấp nhất trong tháng, khoảng 382 USD, trở thành đồng thua lỗ nhiều nhất trong Top 100. Hiệu suất này hoàn toàn tách biệt với thị trường crypto rộng lớn, nơi Bitcoin và Ethereum chỉ ghi nhận mức giảm nhẹ trong cùng thời gian.

Nguyên nhân: đội ngũ ECC rời đi

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đợt lao dốc là sự ra đi đột ngột của toàn bộ đội ngũ Electric Coin Company (ECC) – nhóm chịu trách nhiệm phát triển lõi của Zcash – sau khi đàm phán với hội đồng quản lý phi lợi nhuận giám sát dự án thất bại.

Cựu CEO ECC, Josh Swihart, thông báo trên mạng xã hội X rằng đội ngũ đã bị “chấm dứt hợp tác một cách mang tính xây dựng” bởi hội đồng Bootstrap, một tổ chức phi lợi nhuận 501(c)(3) được thành lập để quản lý ECC.

Swihart chỉ ra các thành viên hội đồng gồm Zaki Manian, Christina Garman, Alan Fairless và Michelle Lai (gọi tắt là “ZCAM”) đã “hoàn toàn lệch hướng” với sứ mệnh của dự án. Ông nhấn mạnh:

“Các điều khoản làm việc của chúng tôi bị thay đổi theo cách khiến chúng tôi không thể thực hiện nhiệm vụ một cách hiệu quả và với sự toàn vẹn.”

Đội ngũ ECC dự định thành lập công ty mới để tiếp tục công việc, nhằm bảo vệ dự án khỏi “các hành động quản trị độc hại.”

Over the past few weeks, it’s become clear that the majority of Bootstrap board members (a 501(c)(3) nonprofit created to support Zcash by governing the Electric Coin Company), specifically Zaki Manian, Christina Garman, Alan Fairless, and Michelle Lai (ZCAM), have moved into…

— Josh Swihart 🛡 (@jswihart) January 7, 2026

Tuy nhiên, hội đồng Bootstrap phản bác, khẳng định đây không phải là chiến dịch thanh lọc, mà là biện pháp bảo vệ tiêu chuẩn quản trị của tổ chức phi lợi nhuận. Hội đồng cho biết tranh cãi xuất phát từ đề xuất tư nhân hóa “Zashi” – một sản phẩm trong hệ sinh thái.

Họ nhấn mạnh việc chuyển đổi tài sản phi lợi nhuận cho mục đích tư nhân có thể dẫn đến rủi ro pháp lý, tương tự những tranh cãi về quản trị tại OpenAI:

“Mọi nhà tài trợ đều có thể kiện. Giao dịch có thể bị hủy bỏ. Ý định tốt không thay thế yêu cầu pháp lý, và tính cấp bách không bào chữa cho quy trình sai sót.”

Mặc dù có tranh cãi, nhà sáng lập Zcash, Zooko Wilcox-O’Hearn, vẫn trấn an thị trường về tính an toàn của mạng lưới:

“Mạng Zcash là mã nguồn mở, không cần xin phép, an toàn và riêng tư; những gì xảy ra trong xung đột này không thể thay đổi điều đó.”

Bán tháo do đòn bẩy

Ngoài xung đột quản trị, dữ liệu thị trường cho thấy mức giảm còn bị khuếch đại bởi thị trường phái sinh quá nóng. Theo CoinGlass, trong 24 giờ, khối lượng hợp đồng tương lai Zcash đạt khoảng 4,4 tỷ USD, so với chỉ 1,1 tỷ USD khối lượng giao dịch giao ngay. Hợp đồng mở gần 900 triệu USD cùng khoảng 23 triệu USD thanh lý đã tạo ra vòng phản hồi cơ học: khi giá giảm, các vị thế đòn bẩy bị thanh lý, đẩy áp lực bán sang sổ lệnh giao ngay vốn không đủ sâu để hấp thụ, khiến giá giảm “tụt tự do” thay vì giảm từ từ.

Động thái này càng bị ảnh hưởng bởi “cú sốc cung” liên quan đến các ZEC được bảo vệ (shielded). Trong năm 2025, quan điểm tích cực dựa trên “scarcity-by-shielding” hình thành khi số lượng ZEC được shielded tăng lên khoảng 4,9 triệu đồng, chiếm 30% tổng cung. Tuy nhiên, dữ liệu đầu tháng 1 cho thấy hơn 200.000 ZEC (1,2% tổng cung lưu hành) đã được rút ra khỏi các pool shielded, tạo áp lực bán tiềm ẩn.

Triển vọng ZEC

Hiện các nhà đầu tư đang đánh giá liệu đợt khủng hoảng này là tạm thời hay ảnh hưởng lâu dài đến uy tín dự án. Một số chuyên gia trong cộng đồng vẫn giữ quan điểm lạc quan. Mert Mumtaz nhận định:

“Đây là tín hiệu tích cực, đội ngũ ECC năng lực nhất giờ được giải phóng khỏi những ràng buộc chính trị của quỹ, tiềm năng tăng trưởng là rất lớn.”

Sean Bowe, một nhà phát triển trong hệ sinh thái Zcash, cũng bày tỏ kỳ vọng:

“Tôi rất vui khi đội ngũ huyền thoại của ECC tái hợp dưới cấu trúc mới, tiếp tục phát triển Zcash mà không bị ràng buộc bởi cơ cấu phi lợi nhuận hỏng. Tiềm năng mở khóa là khổng lồ.”

Những quan điểm này phù hợp với xu hướng bảo mật (privacy) đang nổi bật trong thị trường crypto. Công ty đầu tư mạo hiểm a16z và Quỹ Grayscale đều dự đoán rằng hạ tầng bảo mật mạnh mẽ sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng khi blockchain công khai ngày càng tích hợp sâu vào hệ thống tài chính.

• Zcash (ZEC) chịu áp lực giảm giá khi nhu cầu chững lại và niềm tin nhà đầu tư suy yếu
• Zcash, Monero tỏa sáng khi thị trường crypto chìm trong quý IV ảm đạm

Vương Tiễn