Perp DEX trở thành ngôi sao sáng trong thị trường crypto tháng 10

Các sàn giao dịch phi tập trung hợp đồng vĩnh viễn (perp DEX) đã ghi nhận khối lượng giao dịch kỷ lục 1,049 nghìn tỷ USD trong tháng 10, đánh dấu lần đầu tiên thị trường phái sinh on-chain vượt ngưỡng 1 nghìn tỷ USD – thiết lập một cột mốc mới cho hạ tầng giao dịch phi tập trung.

Theo dữ liệu từ DefiLlama, khối lượng giao dịch 30 ngày tính đến ngày 24/10 đạt khoảng 1,241 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, hợp đồng mở on-chain chỉ còn 15,83 tỷ USD, giảm 12% so với tháng trước, chủ yếu do đợt thanh lý quy mô lớn ngày 10/10.

Đợt thanh lý lịch sử kích hoạt bùng nổ giao dịch

Trong ngày 11/10, thị trường chứng kiến đợt bán tháo dữ dội sau thông báo của Tổng thống Donald Trump về mức thuế 100% đối với hàng nhập khẩu Trung Quốc. Sự kiện này đã kích hoạt “đợt thanh lý lớn nhất trong lịch sử crypto” – theo CoinGlass – với tổng giá trị ước tính bị xóa sổ từ 19 đến 30 tỷ USD trên cả sàn tập trung lẫn phi tập trung.

DefiLlama ghi nhận khối lượng giao dịch kỷ lục trong ngày 11/10, đạt khoảng 78 tỷ USD trên các perp DEX – cao gấp nhiều lần so với mức trung bình đầu tháng. Đợt biến động mạnh này khiến lãi suất funding tăng cao, duy trì hoạt động sôi động trên thị trường phái sinh trong nhiều ngày sau đó, góp phần đẩy khối lượng giao dịch perp DEX lên mức đỉnh mới.

Cơ chế thưởng duy trì dòng giao dịch

Các chương trình tích điểm, săn airdrop và thi giao dịch đã giữ chân người dùng ngay cả sau đợt washout. Theo CoinGecko, xu hướng “farm airdrop” từ các sàn perp DEX chưa phát hành token bùng nổ mạnh vào cuối năm 2025, nhờ kỳ vọng nhận được phân bổ token hậu hĩnh.

Nhờ đó, Lighter đạt 193,1 tỷ USD khối lượng giao dịch tháng, còn Aster đạt 187,9 tỷ USD – đều hưởng lợi từ “meta perp DEX”. Dù đã có token, Aster vẫn đang triển khai chương trình thưởng tích cực. Bên cạnh đó, các sáng kiến như DRIP của Arbitrum hay cuộc thi giao dịch mainnet của Synthetix vào cuối tháng 10 tiếp tục kích thích hoạt động on-chain, đặc biệt trong nhóm người dùng săn điểm trên các nền tảng mới.

Cấu trúc các chương trình thưởng – gồm cơ chế mở khóa theo cột mốc, chia sẻ phí và sử dụng tài sản có lợi suất làm tài sản thế chấp – đang định hình lại chiến lược của cả nhà tạo lập thị trường lẫn nhà đầu tư cá nhân.

Thị phần và các nền tảng dẫn đầu

Hyperliquid dẫn đầu thị trường với 316,4 tỷ USD khối lượng giao dịch trong 30 ngày, nắm giữ hơn 7,5 tỷ USD hợp đồng mở trên blockchain layer-1 riêng, chiếm 25,5% thị phần perp DEX. Theo sau là Lighter (20,6%) và Aster (14,4%).

Các nền tảng trên Solana cũng góp phần đáng kể vào đà tăng tháng 10. Theo Messari, các sàn perp native của Solana như Drift đạt trung bình khoảng 1,8 tỷ USD khối lượng giao dịch mỗi ngày.

Quy mô giao dịch on-chain hiện đã tiệm cận các sàn tập trung, mang lại thanh khoản sâu hơn, phân phối phí cho người nắm giữ token, và gắn kết trực tiếp các nhà tạo lập thị trường với blockchain công khai.

Tuy nhiên, điều này cũng kéo theo rủi ro hệ thống: bất kỳ trục trặc nào ở oracle, bộ máy quản trị rủi ro hay độ ổn định của chuỗi đều có thể ảnh hưởng đến hàng chục tỷ USD giá trị. Đợt biến động ngày 10/10 được xem như “bài kiểm tra chịu tải thực tế”, khi nhiều sàn tập trung như Kraken, Coinbase, Binance gặp sự cố, trong khi phần lớn perp DEX – trừ dYdX tạm ngừng ngắn – vẫn vận hành ổn định, xử lý thanh lý tự động mà không gián đoạn.

Thách thức và triển vọng

Khi các perp DEX chiếm thêm thị phần, cơ quan quản lý có thể siết chặt giám sát về tỷ lệ đòn bẩy và bảo vệ người dùng. Một số sàn như Aster đang cung cấp đòn bẩy lên đến 1.001 lần và không yêu cầu KYC – điều có thể xung đột với quy định tại nhiều khu vực.

Các chuỗi chuyên biệt và rollup tối ưu cho giao dịch phái sinh sẽ tiếp tục xuất hiện, khi các dự án chạy đua khai thác doanh thu phí và hiệu ứng mạng mà khối lượng giao dịch tháng 10 đã chứng minh.

Tuy nhiên, tính bền vững của đà tăng còn phụ thuộc vào việc biến động có tiếp diễn hay không, và liệu ngân sách thưởng có đủ duy trì thu hút người dùng mà không làm pha loãng giá trị token hoặc cạn kiệt ngân quỹ.

Tháng 10 đã chứng minh rằng các thị trường phái sinh phi tập trung có thể vận hành ở quy mô tổ chức – nhưng đồng thời cũng làm rõ mức độ nhạy cảm của hệ thống trước rủi ro kỹ thuật và can thiệp pháp lý trong giai đoạn phát triển tiếp theo.