Lào cân nhắc khai thác Bitcoin để xử lý gánh nặng nợ thủy điện

Lào đang tìm kiếm một giải pháp mới để trả nợ từ chương trình xây dựng thủy điện kéo dài hàng thập kỷ: chuyển lượng điện dư thừa thành Bitcoin. Theo báo cáo ngày 17/9 của South China Morning Post (SCMP), quốc gia được mệnh danh là “cục pin của Đông Nam Á” đang muốn tận dụng khai thác crypto – một ngành tiêu thụ điện năng lớn – nhằm tạo lợi nhuận từ nguồn điện khó tiêu thụ.

Vì sao Lào nhắm đến Bitcoin?

Lý do chính sách khá rõ ràng: khai thác Bitcoin biến điện năng thành một tài sản toàn cầu có tính thanh khoản cao, đồng thời có thể đặt máy đào trực tiếp tại nhà máy thủy điện, giảm áp lực truyền tải và tận dụng nguồn điện dư theo mùa. Nhiều năm qua, Lào đẩy mạnh xuất khẩu điện – chiếm khoảng 1/4 tổng kim ngạch xuất khẩu năm ngoái – nhưng các thỏa thuận thương mại và hệ thống lưới điện không phải lúc nào cũng khớp với sản lượng, gây khó khăn trong việc trả nợ ngoại tệ cho các dự án thủy điện.

Tuy nhiên, các tổ chức môi trường cho rằng động thái này phản ánh một chính sách năng lượng sai lầm. Ông Witoon Permpongsacharoen, Giám đốc Mạng lưới Năng lượng và Sinh thái Mekong, nhận định: “Việc Lào cho phép sử dụng điện để khai thác tiền điện tử không xuất phát từ nhu cầu nội tại, mà vì nước này nợ nần chồng chất và không thể trả nợ.”

Lịch sử thay đổi lập trường

Thực tế, đây không phải là lần đầu tiên Lào thử nghiệm với khai thác tiền điện tử. Tháng 9/2021, chính phủ từng cấp phép cho sáu công ty khai thác và giao dịch Bitcoin theo các thỏa thuận mua điện có quản lý, nhằm tận dụng cơ hội sau khi Trung Quốc mạnh tay đàn áp ngành này.

Nhưng chính sách nhiều lần đảo chiều. Tháng 8/2023, công ty điện lực quốc gia Électricité du Laos (EDL) dừng cung cấp điện cho các mỏ Bitcoin do hạn hán gây thiếu điện. Đến tháng 5/2024, Reuters cho biết các trung tâm dữ liệu tiền điện tử tiêu thụ hơn 1/3 tổng điện năng cả nước, gây ra tình trạng mất điện, buộc chính quyền ngừng cấp phép dự án mới dù vẫn cân nhắc các phương án ổn định nguồn cung.

Bức tranh tài khóa và thách thức thủy điện

Áp lực tài chính là động lực lớn nhất cho quyết định tái cân nhắc. Ngân hàng Thế giới ước tính nghĩa vụ trả nợ công nước ngoài của Lào giai đoạn 2025–2028 sẽ vào khoảng 1,3 tỷ USD/năm, tương đương 9% GDP, trong khi nhiều dự án thủy điện lớn vẫn đang trong giai đoạn vận hành thương mại. Đầu năm nay, một nhà vận hành đập của Trung Quốc đã khởi kiện trọng tài 555 triệu USD chống lại EDL vì nợ chưa thanh toán, cho thấy sự căng thẳng tài chính ngày càng rõ.

Song, câu chuyện “dư thừa điện” không hề đơn giản. Sản lượng thủy điện của Lào biến động theo mùa, phụ thuộc vào lượng mưa thất thường và biến đổi khí hậu. Quốc gia này có điện dư vào mùa mưa nhưng lại phải nhập khẩu điện từ các nước láng giềng trong mùa khô. Chính những khoảng trống này là nơi mà các mỏ Bitcoin – với khả năng linh hoạt và ngắt quãng – có thể tận dụng để khai thác giá trị từ nguồn điện “mắc kẹt”.

Xu hướng toàn cầu: khai thác từ năng lượng tái tạo bị lãng phí

Theo nhà hoạt động môi trường Daniel Batten, Bhutan, Ethiopia và nay là Lào đang nổi lên như những quốc gia sử dụng Bitcoin để biến “năng lượng tái tạo bị lãng phí” thành tài sản có giá trị. Bhutan đã công khai coi Bitcoin như một “cục pin chiến lược” giúp cân bằng sản lượng điện mùa vụ và tài trợ phát triển. Tại Ethiopia, công ty điện lực cho biết đã thu về khoảng 55 triệu USD trong vòng 10 tháng nhờ bán điện dư cho các mỏ khai thác.

Nếu thành công, kế hoạch của Lào sẽ đi theo lộ trình tương tự, dù bối cảnh tài chính và điều kiện thủy văn của nước này mong manh hơn nhiều.

• El Salvador kỷ niệm 4 năm luật Bitcoin, IMF nghi ngờ tuyên bố mua thêm BTC
• Thợ đào Bitcoin gom hàng với tốc độ kỷ lục sau 2023 – Liệu BTC sắp lập đỉnh?
• Độ khó đào Bitcoin lập đỉnh mới, thách thức các thợ mỏ nhỏ lẻ

Thạch Sanh