Hashprice của Bitcoin chạm mức thấp nhất trong 2 năm khi làn sóng AI chia rẽ giới thợ đào

Độ khó mạng lưới ở mức kỷ lục và phí giao dịch on-chain giảm sâu đã kéo lợi nhuận khai thác Bitcoin xuống mức thấp nhất trong hai năm, tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các thợ đào hoạt động với biên lợi nhuận siêu mỏng và những người đang tái định vị mình thành nhà vận hành trung tâm dữ liệu phục vụ cho làn sóng AI.

Trước đây, ngành khai thác Bitcoin vận hành gần như đồng điệu với biến động giá của đồng tiền này. Nhưng hiện tại, lĩnh vực này đang chuyển mình thành một nền kinh tế hai tốc độ — nơi sức mạnh hash quyết định thành công, chứ không còn là chiến lược năng lượng.

Ở mức khoảng 42,14 USD mỗi terahash mỗi ngày, “hashprice” — chỉ số đo doanh thu của thợ đào theo đơn vị công suất tính toán — đã rơi xuống nhóm 4% thấp nhất trong hai năm qua. Chỉ trong vòng một tháng, chỉ số này đã giảm 19%, trong khi giá Bitcoin giảm về quanh 101.500 USD càng khiến áp lực gia tăng.

Nguyên nhân chính: “bài toán” của mạng lưới, không phải giá Bitcoin

Độ khó mạng lưới đã tăng 31% trong sáu tháng qua, hashrate tăng 23%, còn phí giao dịch — từng được thúc đẩy bởi hoạt động Ordinals và tắc nghẽn mạng — lại rơi về mức thấp nhất kể từ mùa xuân. Hệ quả là sự “nén lợi nhuận” nghiêm trọng, khi ngày càng nhiều máy đào cạnh tranh cho phần thưởng ngày càng nhỏ.

Với các thợ đào nhỏ, đây là cú đòn chí mạng. Nhiều đơn vị đang hoạt động dưới ngưỡng hòa vốn, đặc biệt là những nơi chịu chi phí điện cao hoặc sử dụng thiết bị cũ. Tình hình hiện tại gợi lại giai đoạn đáy chu kỳ năm 2020 và cuối năm 2022, khi các tay chơi yếu buộc phải rút lui ngay trước khi thị trường phục hồi.

AI mở ra “lối thoát” mới cho thợ đào

Khác với các chu kỳ trước, bài kiểm tra lần này diễn ra trong bối cảnh hoàn toàn khác: sự bùng nổ của AI và điện toán hiệu năng cao (HPC) đã tạo ra hướng đi mới cho các công ty khai thác, giúp họ chuyển đổi hạ tầng sang phục vụ các khối lượng công việc phi-Bitcoin.

Đầu tuần này, Iris Energy công bố thỏa thuận trị giá 9,7 tỷ USD trong 5 năm với Microsoft, cung cấp năng lực AI và trung tâm dữ liệu — thực chất là tái cấu trúc một phần đội ngũ máy đào thành nhà cung cấp dịch vụ HPC. Thị trường phản ứng tức thì, các công ty môi giới bắt đầu định giá lại IREN, Core Scientific, Riot Platforms và Cleanspark như những “cổ phiếu hạ tầng AI” thay vì thuần túy là đại diện cho Bitcoin.

Chính sự chuyển đổi này — cùng với doanh thu đa dạng hóa thực tế — giúp cổ phiếu các công ty khai thác tăng dù hashprice sụt giảm. Thị trường bắt đầu đánh giá cao khả năng linh hoạt về năng lượng và hợp đồng dài hạn hơn là chỉ chú trọng đến sản lượng hash.

Những ai không chuyển mình sẽ bị bỏ lại phía sau

Các công ty chỉ tập trung vào khai thác Bitcoin đang bị mắc kẹt khi biên lợi nhuận co lại. Doanh thu của họ hiện ở mức thấp nhất kể từ tháng 4, với hashprice quanh 43 USD mỗi PH/s/ngày — gần chạm đáy nhiều tháng. Khi vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào phần thưởng khối và phí giao dịch, mỗi lần độ khó tăng lên là một lần lợi nhuận giảm đi.

Nếu không thể phòng hộ rủi ro hoặc tiếp cận nguồn điện giá rẻ, họ buộc phải chờ đợi kỳ giảm nửa phần thưởng tiếp theo hoặc đợt tăng phí giao dịch mới.

Trong khi đó, Marathon Digital đang chứng minh lợi thế của quy mô. Công ty vừa công bố lợi nhuận kỷ lục 123 triệu USD trong quý, nhờ tập trung tối ưu vận hành và mở rộng sang các mảng kinh doanh liên quan đến AI. Doanh thu hiện tại của Marathon là sự pha trộn giữa khai thác Bitcoin và dịch vụ AI, cho thấy khái niệm “thợ đào” đang được định nghĩa lại. Hạ tầng năng lượng khổng lồ giúp công ty linh hoạt điều phối tải, bán điện dư thừa hoặc cho thuê hạ tầng HPC khi kinh tế khai thác trở nên kém hấp dẫn.

Thị trường phân hóa rõ nét

Các nhà đầu tư cổ phiếu giờ xem sự sụt giảm hashprice không còn là rủi ro sinh tồn, mà là phép thử để phân biệt ai có mô hình kinh doanh bền vững và ai chỉ chạy theo phần thưởng khối. Như ghi chú của Bernstein đã nêu:

“Hashprice giảm không ảnh hưởng đến các thợ đào chuyển hướng sang AI.”

Nhận định này phản ánh một thực tế: khai thác Bitcoin đang tiến hóa từ một hoạt động đơn mục tiêu thành nền tảng hạ tầng dữ liệu đa thị trường.

Khi nào đợt suy giảm có thể đảo chiều?

Ba dấu hiệu quan trọng cần theo dõi:

1. Độ khó đạt đỉnh hoặc giảm nhẹ — khi các thợ đào kém hiệu quả tắt máy, giúp phần thưởng chia lại cho những người còn trụ được.

2. Phí on-chain phục hồi, dù từ tắc nghẽn hay làn sóng sử dụng mới kiểu Ordinals, đều có thể nâng hashprice mà không cần giá Bitcoin tăng.

3. Hợp đồng AI/HPC mở rộng, mỗi megawatt chuyển hướng khỏi mạng Bitcoin sẽ giảm cạnh tranh, cải thiện biên lợi nhuận cho phần còn lại.

Các yếu tố phụ như giá điện mùa đông, chính sách điều tiết khu vực hay xu hướng sáp nhập và thanh lý cũng ảnh hưởng đến cục diện. Thông thường, khi hashprice chạm đáy chu kỳ, thị trường lại sắp bước vào giai đoạn phục hồi.

Đợt điều chỉnh độ khó sắp tới sẽ là phép thử thực sự cho sức chịu đựng của toàn ngành. Nếu hashrate chững lại và phí tăng, hashprice có thể dần quay lại trạng thái cân bằng.

Cho đến khi đó, ngành khai thác vẫn bị chia đôi — giữa những người đang giải “bài toán khó nhất của Bitcoin” và những người đang viết lại nó bằng AI.

• Bitcoin bước vào kỷ nguyên “Zetahash”: mạng lưới an toàn nhất lịch sử
• Kỷ nguyên vay nợ mới của thợ đào Bitcoin mở ra sau mốc 1 zetahash
• Độ khó khai thác Bitcoin giảm, nhưng hashrate mạng lập kỷ lục mới

Vương Tiễn