ETF Sui vừa ra mắt — thanh khoản lao dốc vì thiếu vắng dòng tiền tham gia

Hai quỹ ETF spot theo dõi Sui chính thức giao dịch tại Mỹ vào ngày 18/2. Quỹ SUIS của Canary niêm yết trên Nasdaq, trong khi GSUI của Grayscale xuất hiện trên NYSE Arca.

Cả hai sản phẩm đều cung cấp khả năng tiếp cận Sui – blockchain layer-1 được định vị là giải pháp thông lượng cao cạnh tranh với Ethereum – đồng thời tích hợp cơ chế staking.

Kết thúc phiên giao dịch đầu tiên, GSUI chỉ ghi nhận khoảng 8.000 cổ phiếu được sang tay, còn SUIS giao dịch quanh mức 1.468 cổ phiếu. Tổng giá trị danh nghĩa cộng lại chưa tới 150.000 USD – mức thanh khoản gần như không đáng kể trên thị trường ETF Mỹ.

So với các màn ra mắt trước đó, sự tương phản là rất rõ ràng. ETF Solana của Bitwise (BSOL) đạt 55,4 triệu USD giá trị giao dịch ngay trong ngày đầu vào tháng 10/2025. Một tháng sau, ETF XRP của Canary (XRPC) mở màn với khoảng 58 triệu USD. Trong khi đó, hai quỹ Sui cộng lại còn không đạt quy mô của một lệnh block trade tổ chức lớn.

Thực tế này phản ánh một quy luật cấu trúc: tài sản càng nằm xa nhóm dẫn đầu về vốn hóa, khả năng kích hoạt thanh khoản trên thị trường thứ cấp càng suy giảm mạnh — ngay cả khi khung pháp lý, sàn niêm yết và uy tín đơn vị phát hành là tương đương.

liquidity ladder – thang thanh khoản

Khối lượng giao dịch trong ngày đầu niêm yết là chỉ báo trực diện về mức độ sẵn sàng của thị trường. Nó phản ánh:

• Bao nhiêu desk sẵn sàng tạo lập thị trường

• Bao nhiêu cố vấn đầu tư chấp nhận phân bổ

• Bao nhiêu nền tảng bán lẻ ưu tiên hiển thị sản phẩm

• Mức độ dòng tiền hai chiều tự nhiên ngay từ phiên mở cửa

Thị trường ETF altcoin hiện đã có đủ số lượng sản phẩm để hình thành phân tầng rõ rệt.

Nhóm dẫn đầu gồm Solana và XRP với hàng chục triệu USD thanh khoản ngày đầu – đặc trưng của thanh khoản cấp tổ chức: spread hẹp, hoạt động tạo lập thị trường tích cực và khả năng hấp thụ lệnh lớn mà không gây biến động giá mạnh.

Nhóm trung cấp biến động hơn. ETF Chainlink của Grayscale (GLNK) đạt khoảng 13 triệu USD trong ngày đầu, trong khi sản phẩm cạnh tranh của Bitwise (CLNK) đạt khoảng 3,2 triệu USD.

Sau đó là “vách đá thanh khoản”. ETF Litecoin của Canary (LTCC) chỉ đạt khoảng 1 triệu USD; ETF Dogecoin của Grayscale (GDOG) ghi nhận khoảng 1,4 triệu USD; sản phẩm Avalanche của VanEck (VAVX) chỉ khoảng 334.000 USD. Riêng ETF Hedera (HBR) là ngoại lệ hiếm hoi với khoảng 8 triệu USD.

Sui thậm chí còn thấp hơn cả mặt bằng “đuôi dài” này

Dữ liệu cho thấy mối tương quan tương đối rõ giữa thứ hạng vốn hóa và thanh khoản ngày ra mắt. XRP hiện xếp #4, Solana #7, Dogecoin #9; Hedera #25, Litecoin #27 và Sui #31. Ước tính sơ bộ cho thấy cứ giảm 10 bậc vốn hóa, khối lượng ngày đầu có thể giảm khoảng 7 lần. Ở vùng quanh hạng 30, thanh khoản ngụ ý rơi xuống mức vài trăm nghìn USD – đúng vị trí của Sui.

Tuy nhiên, vốn hóa không phải yếu tố duy nhất. Dogecoin dù thuộc top 10 nhưng ETF GDOG vẫn chỉ đạt 1,4 triệu USD. Điều quyết định không chỉ là quy mô tài sản, mà còn là mức độ quen thuộc, hạ tầng phân phối, sự thoải mái của cố vấn đầu tư và “văn hóa giao dịch” xung quanh tài sản đó. Vốn hóa tạo sự chú ý; phân phối tạo thanh khoản.

Vì sao thanh khoản suy giảm

Việc niêm yết một ETF tương đối đơn giản về mặt thủ tục. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa sản phẩm sẽ được các nền tảng cố vấn, danh mục mẫu hay môi giới bán lẻ tích hợp và ưu tiên.

Thanh khoản thực sự phụ thuộc vào một “vòng quay”: khối lượng ban đầu thu hút nhà tạo lập thị trường → spread hẹp lại → dòng tiền tăng thêm → thanh khoản tiếp tục cải thiện. Phần lớn ETF altcoin không kích hoạt được vòng quay này.

Đối với nhà tạo lập thị trường – những bên xử lý hơn 99% giao dịch ETF thứ cấp theo nhiều nghiên cứu ngành – câu hỏi cốt lõi là: mức độ dễ dàng trong việc hedge tài sản cơ sở trong ngày.

Với Solana hoặc XRP, câu trả lời là “rất dễ” nhờ sổ lệnh sâu, thị trường phái sinh phát triển và hệ thống cho vay tổ chức hoàn thiện. Với Sui, chi phí hedge cao hơn, khả năng thu lợi từ spread kém ổn định hơn và việc cam kết vốn trở nên kém hấp dẫn.

Dù cơ chế creation/redemption có thể cung cấp thanh khoản từ tài sản cơ sở, khối lượng giao dịch thấp vẫn ảnh hưởng đến perception của nhà đầu tư. Spread rộng và bảng điện “mỏng” khiến nhà đầu tư nhỏ lẻ e ngại, qua đó càng làm suy yếu dòng tiền tự nhiên.

Bức tường phân phối

Những gì màn ra mắt của Sui cho thấy không phải là vấn đề kỹ thuật của Sui, mà là giới hạn phân phối đối với các tài sản nằm thấp hơn trong bảng xếp hạng vốn hóa.

Hạ tầng pháp lý giống nhau. Cơ chế niêm yết giống nhau. Đơn vị phát hành có uy tín tương đương. Điều còn thiếu là nhu cầu đủ lớn để tạo thanh khoản bền vững.

Nhu cầu này không tăng tuyến tính theo vốn hóa mà tập trung vào những tài sản được xem là “committee-safe” – an toàn trong quy trình phê duyệt nội bộ của tổ chức. Solana và XRP đạt được vị thế đó sau nhiều năm được hậu thuẫn bởi quỹ đầu tư, niêm yết rộng rãi và vượt qua các thách thức pháp lý. Chainlink định vị là hạ tầng. Hedera xây dựng thương hiệu quản trị doanh nghiệp. Litecoin hưởng lợi từ yếu tố lịch sử.

Sui, dù có nền tảng kỹ thuật vững chắc, chưa đạt đến mức độ “thoải mái thể chế” đó. Lớp vỏ ETF không thể tạo ra nhu cầu nếu nhu cầu không tồn tại từ trước.

Hàm ý phía trước

Cấu trúc thị trường có xu hướng hình thành mô hình “barbell”: chỉ một số ít ETF altcoin (có thể 3–5 sản phẩm) đạt thanh khoản thực sự và được tổ chức chấp nhận; phần còn lại tồn tại ở trạng thái giao dịch được nhưng mỏng – phù hợp với nhóm phân bổ ngách, song không cạnh tranh được về spread, khối lượng hay độ phủ cố vấn.

Ngay cả trong kịch bản thị trường crypto tăng mạnh, toàn bộ đường cong thanh khoản có thể dịch chuyển lên trên, nhưng độ dốc phân tầng nhiều khả năng vẫn giữ nguyên. Dòng tiền gia tăng vẫn tập trung chủ yếu vào nhóm dẫn đầu.

Ngược lại, nếu trong 3–6 tháng tới không xuất hiện hoạt động giao dịch bền vững, thị trường có thể chứng kiến ít sản phẩm mới hơn, spread rộng hơn, ngân sách marketing thu hẹp và rủi ro đóng quỹ đối với những ETF kém thanh khoản.

Màn ra mắt dưới 150.000 USD của Sui cho thấy một điểm then chốt: khi tài sản nằm quá xa trung tâm chú ý của thị trường, lớp vỏ ETF không còn đủ sức tạo thanh khoản.

Cấu trúc giống nhau. Phê duyệt giống nhau. Đơn vị phát hành giống nhau.

Khác biệt nằm ở vị trí của tài sản trong “nền kinh tế chú ý” – và điều đó đủ để tạo ra chênh lệch khối lượng ngày đầu lên tới 300–400 lần so với Solana.

Yếu tố quyết định không phải hạ tầng, mà là phân phối.

• Hai ETF spot SUI ra mắt, tích hợp lợi suất staking
• Giá Sui (SUI) chững lại bất chấp Grayscale tung ETF staking Sui

Vương Tiễn