Các nhà kinh tế từng nói AI sẽ không cướp việc làm – giờ một số thừa nhận họ đã sai

Khi trí tuệ nhân tạo (AI) bắt đầu trở thành xu hướng chủ đạo, nhiều nhà kinh tế học hàng đầu đã trấn an công chúng rằng công nghệ này sẽ không dẫn đến tình trạng mất việc làm hàng loạt. Tuy nhiên, giờ đây, một số người trong số họ đang thay đổi quan điểm.

Trong một cuộc phỏng vấn với Financial Times, nhà kinh tế học nổi tiếng và là tác giả cuốn sách bán chạy “Tư bản trong thế kỷ 21”, Thomas Piketty, thừa nhận ông và nhiều đồng nghiệp đã đánh giá thấp tác động của AI.

“Chúng tôi đã sai,” Piketty nói. “Có một sự thay đổi mô hình rõ ràng. Tốc độ mà AI, đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn, đang tự động hóa các công việc tri thức mà trước đây được cho là an toàn trước sự xâm nhập của máy móc, thật đáng kinh ngạc.”

AI đang tác động đến các công việc cổ cồn trắng

Trong nhiều thập kỷ, lập luận kinh tế thông thường cho rằng tự động hóa chủ yếu ảnh hưởng đến các công việc lao động chân tay lặp đi lặp lại. Các công việc đòi hỏi sự sáng tạo, phán đoán và kỹ năng giao tiếp giữa con người với con người được cho là sẽ không bị ảnh hưởng, hoặc thậm chí còn có nhu cầu cao hơn.

AI đang thách thức trực tiếp giả định đó. Các công cụ như ChatGPT, Midjourney và các mô hình AI tạo sinh khác đang chứng minh khả năng viết lách, phân tích, thiết kế và thậm chí lập trình ở mức độ cao. Điều này đặt ra mối đe dọa trực tiếp đối với một loạt các vị trí công việc cổ cồn trắng, từ nhà phân tích tài chính và nhà báo đến nhà thiết kế đồ họa và lập trình viên cấp thấp.

Daron Acemoglu, giáo sư kinh tế tại MIT, người trước đây cũng tỏ ra hoài nghi về tác động việc làm của AI, gần đây đã điều chỉnh quan điểm của mình. Trong một bài báo nghiên cứu mới, ông và các đồng tác giả ước tính rằng “có tới 20% lực lượng lao động có thể thấy một phần đáng kể nhiệm vụ cốt lõi của họ bị ảnh hưởng bởi AI trong thập kỷ tới.”

Thị trường lao động đã bắt đầu phản ứng

Các dấu hiệu về sự xáo trộn đã xuất hiện. Một số công ty công nghệ lớn, những người đi đầu trong việc phát triển AI, đồng thời cũng đã công bố các đợt sa thải nhân sự. Trong khi lý do thường được đưa ra là “tái cơ cấu”, nhiều nhà quan sát tin rằng việc tích hợp AI vào quy trình làm việc đang cho phép các công ty hoạt động hiệu quả hơn với ít nhân sự hơn.

Hơn nữa, dữ liệu từ các nền tảng tuyển dụng cho thấy sự sụt giảm đáng kể trong nhu cầu tuyển dụng cho một số vai trò có thể tự động hóa một phần. Một báo cáo từ Indeed chỉ ra rằng số lượng bài đăng tuyển dụng cho các vị trí như “nhà văn kỹ thuật” và “chuyên gia hỗ trợ khách hàng” đã giảm trong khi các công cụ AI hỗ trợ những lĩnh vực này ngày càng phổ biến.

Giáo sư Laura Tyson của Đại học California, Berkeley, nhận xét: “Điều chúng ta đang thấy không phải là sự thay thế việc làm ngay lập tức, mà là sự ‘xói mòn’ dần dần. Các công việc không biến mất hoàn toàn, nhưng năng suất tăng lên từ AI có nghĩa là cần ít người hơn để hoàn thành cùng một khối lượng công việc. Về lâu dài, điều này có tác động tương tự.”

Lời cảnh báo và con đường phía trước

Sự thay đổi quan điểm của các nhà kinh tế học đóng vai trò như một lời cảnh báo quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách, nhà giáo dục và người lao động. Nó cho thấy sự cần thiết phải chuẩn bị cho một tương lai nơi sự chuyển đổi nghề nghiệp có thể diễn ra nhanh hơn và sâu rộng hơn dự kiến.

Các đề xuất như đào tạo lại kỹ năng quy mô lớn, mạng lưới an sinh xã hội mạnh mẽ hơn và thậm chí là các hình thức như thu nhập cơ bản phổ quát (UBI) đang được thảo luận nghiêm túc hơn bao giờ hết. Piketty kết luận: “Lịch sử công nghệ cho chúng ta biết rằng cuối cùng, những đổi mới tạo ra sự thịnh vượng mới. Nhưng quá trình chuyển đổi có thể rất hỗn loạn và bất bình đẳng. Nhiệm vụ của chúng ta bây giờ là quản lý quá trình chuyển đổi đó, chứ không phải phủ nhận nó đang xảy ra.”