Ethereum bất ngờ sụt giảm mức sử dụng, hé lộ Fusaka có thể giải quyết sai vấn đề

Ethereum đã kích hoạt bản nâng cấp Fusaka vào ngày 3/12/2025, qua đó mở rộng đáng kể dung lượng data availability của mạng lưới thông qua cơ chế Blob Parameter Overrides. Cơ chế này cho phép điều chỉnh dần mục tiêu và trần tối đa của blob – các gói dữ liệu giao dịch đã được nén mà các layer-2 rollup đăng tải lên Ethereum để đảm bảo an ninh và tính hoàn tất.

Hai lần điều chỉnh tiếp theo đã nâng mục tiêu blob mỗi block từ 6 lên 10, rồi lên 14, trong khi trần tối đa được đẩy lên 21. Mục tiêu cốt lõi của Fusaka là giảm chi phí cho các rollup bằng cách tăng thông lượng cho dữ liệu blob.

Tuy nhiên, sau ba tháng thu thập dữ liệu, kết quả cho thấy một khoảng cách rõ rệt giữa dung lượng kỹ thuật và mức độ sử dụng thực tế. Phân tích của MigaLabs trên hơn 750.000 slot kể từ khi Fusaka được kích hoạt cho thấy mạng lưới chưa đạt tới mục tiêu 14 blob mỗi block.

Đáng chú ý, mức sử dụng blob trung vị thậm chí còn giảm sau lần điều chỉnh tham số đầu tiên. Các block chứa từ 16 blob trở lên có tỷ lệ miss cao hơn đáng kể, cho thấy độ tin cậy của mạng suy giảm khi tiến sát giới hạn dung lượng mới.

Kết luận của báo cáo khá thẳng thắn: không nên tiếp tục tăng tham số blob cho đến khi tỷ lệ miss ở các block nhiều blob trở lại mức bình thường và nhu cầu thực sự xuất hiện để lấp đầy phần dung lượng đã được tạo ra.

Fusaka đã thay đổi điều gì và diễn ra khi nào

Trước Fusaka, theo EIP-7691, Ethereum đặt mục tiêu 6 blob mỗi block với trần tối đa là 9. Bản nâng cấp Fusaka giới thiệu hai lần điều chỉnh Blob Parameter Override liên tiếp.

Lần đầu được kích hoạt ngày 9/12/2025, nâng mục tiêu lên 10 và trần tối đa lên 15. Lần thứ hai diễn ra ngày 7/1/2026, tiếp tục đẩy mục tiêu lên 14 và trần tối đa lên 21.

Những thay đổi này không yêu cầu hard fork, cho phép Ethereum điều chỉnh dung lượng thông qua phối hợp giữa các client thay vì nâng cấp ở cấp độ giao thức.

Phân tích của MigaLabs, với mã nguồn và phương pháp có thể tái lập, theo dõi mức sử dụng blob và hiệu năng mạng trong suốt giai đoạn chuyển đổi này. Kết quả cho thấy số blob trung vị mỗi block giảm từ 6 xuống còn 4 sau lần override đầu tiên, dù dung lượng tổng thể được mở rộng. Các block chứa từ 16 blob trở lên cực kỳ hiếm, mỗi mức blob chỉ xuất hiện từ 165 đến 259 lần trong toàn bộ giai đoạn quan sát.

Nói cách khác, mạng lưới đang có dư địa nhưng chưa được khai thác.

Báo cáo cũng chỉ ra một điểm không nhất quán: phần mô tả timeline ghi rằng lần override đầu tiên nâng mục tiêu từ 6 lên 12, trong khi thông báo mainnet và tài liệu client của Ethereum Foundation xác nhận mức tăng là từ 6 lên 10. Trong phân tích này, các tham số chính thức của Ethereum Foundation được sử dụng, còn dữ liệu thực nghiệm về mức sử dụng và tỷ lệ miss từ MigaLabs vẫn được coi là nền tảng phân tích.

Tỷ lệ miss tăng mạnh ở các block nhiều blob

Độ tin cậy mạng được đo thông qua missed slot – các block không được lan truyền hoặc xác thực đúng cách – cho thấy một xu hướng rất rõ ràng.

Ở mức blob thấp, tỷ lệ miss cơ bản vào khoảng 0,5%. Khi block chứa từ 16 blob trở lên, tỷ lệ này tăng lên vùng 0,77% đến 1,79%. Tại mức 21 blob, tức trần tối đa sau lần override thứ hai, tỷ lệ miss đạt 1,79%, cao hơn hơn ba lần so với mức nền.

Phân tích theo từng mức blob từ 10 đến 21 cho thấy đường cong suy giảm độ tin cậy tăng dần và trở nên rõ rệt khi vượt qua mục tiêu 14 blob.

Điều này đặc biệt quan trọng vì nó cho thấy hạ tầng hiện tại của Ethereum – bao gồm phần cứng validator, băng thông mạng và thời gian attest – gặp khó khăn khi xử lý các block ở ngưỡng dung lượng cao.

Nếu trong tương lai nhu cầu tăng mạnh và thường xuyên đẩy block lên gần trần 21 blob, tỷ lệ miss cao có thể dẫn tới chậm finality hoặc gia tăng rủi ro reorg. Báo cáo coi đây là một ranh giới ổn định: mạng có thể xử lý các block nhiều blob về mặt kỹ thuật, nhưng khả năng duy trì điều đó một cách ổn định và tin cậy vẫn còn bỏ ngỏ.

Kinh tế blob và vai trò của giá sàn dự trữ

Fusaka không chỉ mở rộng dung lượng mà còn thay đổi cơ chế định giá blob thông qua EIP-7918, vốn đưa vào một mức giá sàn dự trữ để ngăn các phiên đấu giá blob sụp xuống mức 1 wei.

Trước đây, khi nhu cầu blob thấp và chi phí thực thi chiếm ưu thế, base fee của blob có thể giảm xoắn ốc về gần bằng không, khiến tín hiệu giá mất ý nghĩa. Trong khi đó, các rollup layer-2 phải trả phí blob để đăng dữ liệu giao dịch lên Ethereum, và mức phí này được kỳ vọng phản ánh chi phí tính toán cũng như tải mạng mà blob gây ra.

Khi phí gần bằng 0, vòng phản hồi kinh tế bị phá vỡ, khuyến khích hành vi tiêu thụ dung lượng mà không phải trả chi phí tương xứng, khiến mạng lưới mất khả năng quan sát nhu cầu thực.

Giá sàn dự trữ của EIP-7918 gắn phí blob với chi phí thực thi, đảm bảo rằng ngay cả khi nhu cầu yếu, giá vẫn đóng vai trò là một tín hiệu kinh tế có ý nghĩa. Điều này giúp tránh vấn đề “free-rider” và cung cấp dữ liệu rõ ràng hơn cho các quyết định mở rộng dung lượng trong tương lai.

Dữ liệu ban đầu từ dashboard Dune của Hildobby cho thấy phí blob đã ổn định sau Fusaka, thay vì tiếp tục xu hướng giảm mạnh như các giai đoạn trước. Số blob trung bình mỗi block cũng xác nhận kết luận của MigaLabs rằng mức sử dụng chưa tăng đủ để lấp đầy dung lượng mới.

Fusaka hiệu quả đến đâu?

Xét về mặt kỹ thuật, Fusaka đã thành công trong việc mở rộng dung lượng và chứng minh rằng cơ chế Blob Parameter Override có thể hoạt động mà không cần hard fork gây tranh cãi. Giá sàn dự trữ cũng đang phát huy tác dụng, ngăn phí blob trở nên vô nghĩa về mặt kinh tế.

Tuy nhiên, mức sử dụng vẫn thấp hơn dung lượng, và độ tin cậy suy giảm rõ rệt ở rìa trên của khả năng mới. Đường cong tỷ lệ miss cho thấy hạ tầng hiện tại xử lý tốt các mức trước Fusaka và cả tham số 10/15 sau lần override đầu, nhưng bắt đầu chịu áp lực khi vượt qua 16 blob.

Điều này tạo ra một hồ sơ rủi ro rõ ràng: nếu hoạt động layer-2 tăng đột biến và thường xuyên đẩy block lên gần trần 21 blob, mạng lưới có thể đối mặt với tỷ lệ miss cao, ảnh hưởng tới finality và khả năng chống reorg.

Mặt khác, việc số blob trung vị giảm sau lần override đầu tiên, dù dung lượng tăng, cho thấy các rollup hiện chưa bị giới hạn bởi blob availability. Hoặc khối lượng giao dịch của họ chưa đủ lớn, hoặc họ đang tối ưu nén và batching để phù hợp với dung lượng hiện có thay vì mở rộng sử dụng.

Các dữ liệu từ Blobscan cũng cho thấy các rollup riêng lẻ duy trì số blob tương đối ổn định theo thời gian, thay vì nhanh chóng tận dụng phần dung lượng dư thừa mới.

Bước tiếp theo của Ethereum

Lộ trình Ethereum vẫn bao gồm PeerDAS, một thiết kế lại sâu hơn về data availability sampling nhằm mở rộng dung lượng blob đồng thời cải thiện tính phi tập trung và an ninh.

Tuy nhiên, kết quả từ Fusaka cho thấy dung lượng thô hiện chưa phải là nút thắt chính. Mạng lưới vẫn còn dư địa để “lớn lên” trong phạm vi 14/21 trước khi cần mở rộng thêm, trong khi dữ liệu về tỷ lệ miss ở các mức blob cao cho thấy hạ tầng cần được nâng cấp song song.

Cách tiếp cận an toàn hơn là để mức sử dụng tăng dần về phía mục tiêu hiện tại, theo dõi xem tỷ lệ miss có cải thiện khi các client và validator tối ưu cho tải blob cao hơn hay không, rồi chỉ điều chỉnh tham số khi mạng chứng minh được khả năng xử lý ổn định các trường hợp biên.

Fusaka đã tạo ra không gian cho tăng trưởng trong tương lai và ổn định hóa kinh tế blob, nhưng chưa kích hoạt ngay sự bùng nổ về sử dụng hay giải quyết triệt để các thách thức về độ tin cậy ở dung lượng tối đa. Việc phần dung lượng này có được lấp đầy hay không vẫn là một câu hỏi mở mà dữ liệu hiện tại chưa thể trả lời.

• Grayscale biến lợi suất staking ETH thành dòng tiền mà nhà đầu tư ETF dễ nhận thấy
• Ethereum thống trị năm 2025: TVL DeFi vượt 99 tỷ USD, stablecoin chạm 18,8 nghìn tỷ USD
• Staking trở thành xu hướng chính: Triển vọng cho nhà đầu tư ETH vào 2026

Thạch Sanh