Vì sao Trump tin rằng “Trung Quốc đang tham gia mạnh vào crypto” dù đã cấm

Tổng thống Donald Trump cho biết trong chương trình 60 Minutes ngày 2/11 rằng Trung Quốc đang trở thành một đối thủ cạnh tranh đáng gờm trong lĩnh vực crypto, cảnh báo rằng “Trung Quốc hiện đang tham gia vào lĩnh vực này rất mạnh mẽ.”

Phát biểu này đặt ra một nghịch lý rõ rệt: Bắc Kinh đã cấm giao dịch và khai thác crypto từ năm 2021, nhưng Trump vẫn xem Trung Quốc là đối thủ chính của Mỹ trong lĩnh vực tài sản số.

Tuy nhiên, nhận định của ông không xuất phát từ thông tin mật hay sự thay đổi chính sách nào bị bỏ sót, mà từ việc gộp chung các yếu tố khác nhau — thị trường crypto được cấp phép ở Hồng Kông, kế hoạch phát triển tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương Trung Quốc (CBDC), và dòng stablecoin xám chảy qua biên giới — thành một bức tranh “Trung Quốc” tổng thể.

Hồng Kông mở rộng cánh cửa cho crypto

Thời điểm phát biểu của Trump đáng chú ý khi chỉ một ngày sau đó, Ủy ban Chứng khoán và Hợp đồng tương lai Hồng Kông (SFC) công bố tại Hong Kong FinTech Week rằng họ sẽ nới lỏng quy định, cho phép các sàn giao dịch tài sản ảo được cấp phép có thể kết nối với sổ lệnh và nguồn thanh khoản toàn cầu.

Động thái này giúp Hồng Kông hòa nhập sâu hơn với thị trường crypto quốc tế, trong khi Trung Quốc đại lục vẫn duy trì lệnh cấm hoàn toàn.

Điều đó khiến phát biểu của Trump – dù không chính xác về mặt kỹ thuật – vẫn phản ánh đúng thực tế rằng “Trung Quốc” đang tham gia vào crypto theo nhiều cách khác nhau.

Đại lục vẫn duy trì lệnh cấm

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã tuyên bố mọi giao dịch crypto là bất hợp pháp vào ngày 24/9/2021, bao gồm giao dịch ngang hàng và hoạt động khai thác. Lệnh cấm khiến các sàn giao dịch phải di chuyển ra nước ngoài, hoạt động khai thác trong nước sụp đổ, và nhà đầu tư cá nhân bị chặn truy cập vào thị trường đầu cơ.

Tuy nhiên, điều mà Bắc Kinh không thể loại bỏ là nhu cầu về tính di chuyển của vốn, tốc độ thanh toán xuyên biên giới, và sự thiếu tin tưởng vào trung gian tài chính. Những nhu cầu đó đã chuyển hướng sang cơ chế được cấp phép ở Hồng Kông, kênh OTC stablecoin, hoặc dự án e-CNY của chính Bắc Kinh.

Hồng Kông – ngoại lệ mang tính chiến lược

Khác với đại lục, Hồng Kông áp dụng hướng tiếp cận cởi mở hơn. Từ tháng 6/2023, SFC đã triển khai khung cấp phép cho sàn giao dịch tài sản ảo, cho phép nhà đầu tư cá nhân giao dịch các token được phê duyệt.

Đến tháng 4/2024, Hồng Kông tiếp tục chấp thuận ETF Bitcoin và Ethereum giao ngay – những sản phẩm không được phép trên đại lục – mở đường cho các tổ chức tài chính tiếp cận thị trường crypto hợp pháp.

Việc cho phép sàn được kết nối với thanh khoản toàn cầu vào ngày 3/11 đã xóa bỏ rào cản lớn nhất: quy mô thị trường nội địa Hồng Kông không đủ sâu để cạnh tranh về thanh khoản với Binance hay Coinbase.

Giờ đây, các nền tảng được cấp phép có thể trở thành lựa chọn hợp pháp nhưng vẫn hiệu quả cho các nhà giao dịch chuyên nghiệp – điều khiến cách hiểu của Trump về “Trung Quốc trong crypto” có phần hợp lý.

CBDC – tiền kỹ thuật số nhà nước, không phải crypto

Dự án e-CNY của Trung Quốc là chương trình thử nghiệm CBDC lớn nhất thế giới, với khối lượng giao dịch lũy kế vượt 7 nghìn tỷ nhân dân tệ vào giữa năm 2024.

Từ tháng 5/2024, Hồng Kông cũng bắt đầu chấp nhận e-CNY tại các điểm thanh toán, kết nối hạ tầng tiền kỹ thuật số của đại lục với trung tâm tài chính quốc tế.

e-CNY được thiết kế để củng cố kiểm soát tiền tệ của nhà nước, hoàn toàn khác với triết lý phi tập trung của Bitcoin.

Dù vậy, quy mô và phạm vi triển khai khiến Trung Quốc được nhìn nhận là quốc gia tiên phong trong lĩnh vực tài chính kỹ thuật số – một phần lý do khiến Trump cho rằng Trung Quốc “đang tiến rất xa trong crypto.”

Stablecoin và hashrate trong vùng xám

Do khoảng trống thực thi, các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng sử dụng USDT cho thanh toán xuyên biên giới để tránh quy trình ngân hàng chậm và kiểm soát vốn.

Dòng stablecoin này cũng tăng mạnh trong thương mại Nga – Trung, khi các lệnh trừng phạt phương Tây khiến giao dịch ngân hàng truyền thống gặp khó khăn.

Điều này tạo cảm giác rằng “Trung Quốc đang mạnh trong crypto,” dù trên thực tế các giao dịch đầu cơ vẫn bị cấm.

Ngoài ra, dù bị đàn áp, hoạt động khai thác Bitcoin ở Trung Quốc không biến mất hoàn toàn. Dữ liệu của Đại học Cambridge cho thấy hashrate tại đây vẫn tồn tại ở một số khu vực xa xôi, và các công ty Trung Quốc như Bitmain vẫn thống trị ngành sản xuất thiết bị ASIC toàn cầu.

“Trung Quốc đang tham gia mạnh vào crypto” – Trump đúng ở một khía cạnh khác

Phát biểu của Trump không phản ánh sự thay đổi chính sách ở đại lục mà cho thấy một thực tế phức tạp hơn.

“Trung Quốc” mà ông đề cập là sự kết hợp giữa thị trường hợp pháp ở Hồng Kông, chương trình CBDC khổng lồ của Bắc Kinh, các doanh nghiệp giao dịch stablecoin xuyên biên giới, và chuỗi cung ứng phần cứng khai thác.

Nhìn từ góc độ này, Trung Quốc thực sự đang “tham gia mạnh vào crypto” — không phải bằng cách hợp pháp hóa Bitcoin, mà bằng việc tạo ra nhiều con đường hợp pháp và chiến lược để duy trì ảnh hưởng trong thị trường tài sản số toàn cầu.