Vì sao Wintermute dừng giao dịch trong cú sập 19 tỷ USD?

Nhà tạo lập thị trường hàng đầu Wintermute cho biết họ đã tạm ngừng giao dịch trong đợt “flash crash” tuần trước — sự kiện khiến hơn 19 tỷ USD vị thế trên thị trường crypto bị thanh lý, sau khi giá Bitcoin và nhiều tài sản khác lao dốc do tuyên bố áp thuế 100% của Tổng thống Trump đối với Trung Quốc.

Tuy nhiên, đại diện công ty khẳng định việc tạm ngừng này không phải để trục lợi, như một số suy đoán trên mạng xã hội. Theo Jasper De Maere – Chiến lược gia tại bàn giao dịch của Wintermute – nguyên nhân là do một số quy tắc nội bộ bị vi phạm trong lúc thị trường hỗn loạn.

De Maere cho biết Wintermute vận hành theo “một hệ thống giao dịch hoàn toàn dựa trên quy tắc”, trong đó bao gồm chiến lược delta-neutral – tức là luôn duy trì trạng thái trung lập với biến động giá bằng cách mở nhiều vị thế bù trừ nhau.

Các nhà tạo lập thị trường thường xuyên mua và bán tài sản nhằm ổn định giá, duy trì thanh khoản và tăng hiệu quả thị trường, bất kể xu hướng tăng hay giảm. Để làm được điều đó, họ cần các quy tắc định sẵn cùng hệ thống giao dịch tự động.

Trong cú sập giá rạng sáng ngày 11/10, những quy tắc này đã bị phá vỡ, buộc Wintermute phải tạm dừng để đánh giá lại tình hình.

“Ví dụ, nếu chúng tôi bán khống hợp đồng vĩnh viễn để phòng hộ, nhưng lại bị thanh lý bởi các cú biến động mạnh, việc đó khiến mọi thứ trở nên phức tạp. Khi đó, chúng tôi cần xem xét lại toàn bộ chiến lược tạo lập thị trường,” De Maere nói. “Tốc độ và mức độ dữ dội của đợt thanh lý dây chuyền lần này khiến chúng tôi không thể tiếp tục duy trì thị trường trong khoảng thời gian đó.”

Ông xác nhận Wintermute chỉ ngừng giao dịch trong thời gian rất ngắn để đánh giá tình hình, nhưng từ chối tiết lộ cụ thể khoảng thời gian hay quy tắc nào bị phá vỡ.

De Maere cũng nhận định rằng nhiều nhà tạo lập thị trường khác cũng bị ảnh hưởng, trong đó có LO:TECH.

“Các hệ thống của chúng tôi hoạt động đúng như thiết kế: công cụ quản trị rủi ro đã tự động kích hoạt và rút toàn bộ lệnh khỏi thị trường,” Marcus Horsley, Giám đốc công nghệ của LO:TECH, cho biết. “API của các sàn khi đó rất bất ổn, nên quá trình khôi phục quy mô giao dịch mất nhiều thời gian hơn dự kiến.”

Ngay sau sự cố, mạng xã hội lan truyền tin đồn cho rằng đây là một “cuộc rút lui có phối hợp” của các nhà tạo lập thị trường nhằm kiếm lời, nhưng LO:TECH bác bỏ, khẳng định hệ thống của họ hoàn toàn tự động.

Dù vậy, tác động của việc các nhà tạo lập thị trường tạm dừng hoạt động là rất rõ ràng.

Matthew Nay, nhà phân tích của Messari Research, cho biết khi họ dừng giao dịch, thanh khoản trên sổ lệnh sụt giảm mạnh, khiến giá cả biến động hơn nhiều.

Greg Magadini, Giám đốc mảng phái sinh tại Amberdata, cho biết điều đó còn dẫn đến sự phân mảnh giá giữa các sàn giao dịch, song ông cho rằng phản ứng rút lui này là hợp lý.

“Nếu bạn nghĩ đến một nhà tạo lập lớn, họ có thể đồng thời duy trì thanh khoản trên Binance, Bybit, OKX và Deribit, giúp giá giữa các sàn di chuyển đồng bộ. Nhưng khi họ không thể tin tưởng vào các vị thế phòng hộ do cơ chế tự động giảm đòn bẩy (auto-deleveraging), rủi ro tăng lên rất nhiều,” Magadini giải thích.

Ông cho biết trong thị trường truyền thống, trung tâm thanh toán bù trừ có thể bù lỗ cho các vị thế thua lỗ, trong khi một số sàn crypto có quỹ bảo hiểm để xử lý tình huống này. Tuy nhiên, tuần trước nhiều sàn – như Hyperliquid – lại sử dụng cơ chế tự động giảm đòn bẩy, khiến vị thế short bị đóng quá sớm trong khi vị thế long thì cháy tài khoản. Nói theo cách dân gian thì là các sàn “chơi dơ”, bịp người dùng.

“Khi đó, lợi nhuận ở một sàn có thể bị triệt tiêu bởi thua lỗ ở sàn khác, khiến việc cung cấp thanh khoản trong môi trường phân mảnh này trở nên cực kỳ rủi ro và khó đoán,” Magadini nói. “Nếu bạn là nhà tạo lập thị trường và không còn tin tưởng vào tính toàn vẹn của các vị thế phòng hộ, lựa chọn duy nhất là rút khỏi thị trường.”

Kết lại, De Maere khẳng định Wintermute sẽ chỉ trở lại giao dịch khi có thể tạo lập thị trường theo cách an toàn và trung lập delta, điều không thể thực hiện trong đợt sập giá dữ dội vừa qua.