TON: Từ cơn sốt game trên Telegram đến tham vọng định hình tài chính số

Năm 2024, TON blockchain trở thành tâm điểm chú ý của thị trường crypto – không phải nhờ một giao thức DeFi đột phá, mà vì sự bùng nổ của loạt trò chơi “tap-to-earn” trên Telegram. Những cái tên như Hamster Kombat và Notcoin đã thu hút hàng triệu người chơi chỉ trong thời gian ngắn, đưa số ví hoạt động hằng ngày trên TON lên gần 2 triệu vào tháng 9/2024.

Sự tăng trưởng này chứng minh khả năng thu hút người dùng vượt trội của TON, nhưng đồng thời cũng phơi bày tính mong manh của mô hình dựa vào hiệu ứng lan truyền: phần lớn người chơi chỉ tham gia vì phần thưởng nhanh chóng, rồi rời đi khi ưu đãi kết thúc. Nguồn vốn đầu cơ – vốn mang tính linh hoạt và cơ hội – cũng nhanh chóng rút lui theo sau.

Tác động còn lại sau cơn sốt

Sự “hạ nhiệt” sau cơn sốt game không phải là sụp đổ, mà là một sự tái thiết. Tháng 1/2024, trước khi bùng nổ game, TON chỉ ghi nhận trung bình 26.000 ví hoạt động mỗi ngày. Sau cao trào, con số này ổn định ở mức 100.000–200.000, gấp nhiều lần so với nền tảng ban đầu.

Quan trọng hơn, dòng chảy nhà phát triển và người dùng đã tạo nền móng cho sự phát triển hệ sinh thái. Số lượng giao thức DeFi trên TON tăng từ 35 lên 67 trong năm 2024, tức tăng 91%, cho thấy xu hướng dịch chuyển từ khuyến mãi ngắn hạn sang hạ tầng tài chính bền vững.

Bức tranh DeFi của TON

Hệ sinh thái DeFi trên TON hiện bao gồm hoán đổi token, staking và cho vay. Đầu năm 2024, EVAA ra mắt như giao thức cho vay đầu tiên. Đến cuối mùa hè, AMM STON.fi đã huy động gần 400 triệu USD thanh khoản. Hiện tại, Tonstakers (staking lỏng) và STON.fi (swap) dẫn đầu về giá trị khóa (TVL), phản ánh nhu cầu tập trung vào các dịch vụ cốt lõi có thanh khoản cao.

Đỉnh điểm, TVL toàn mạng TON đạt 1,1 tỷ USD vào tháng 7/2024, trước khi giảm xuống 600 triệu USD đầu năm 2025 và hiện quanh mức 400 triệu USD. Những con số này cho thấy thanh khoản của TON vẫn bị ảnh hưởng mạnh bởi yếu tố thị trường ngắn hạn.

Đến cuối 2024, TON có gần 38 triệu địa chỉ ví, song số ví mới giảm sâu từ 724.000 ví/ngày vào mùa thu xuống chỉ còn 33.000 vào đầu 2025. Trong bối cảnh đó, staking nổi lên như nơi trú ẩn an toàn, với khoảng 790 triệu TON đang được stake, tập trung thanh khoản vào các lớp hạ tầng cơ bản ít rủi ro hơn.

Vì sao cuộc cách mạng chưa diễn ra?

So với Ethereum hay Solana, độ sâu thanh khoản và sự đa dạng sản phẩm trên TON vẫn ở giai đoạn phát triển. Một phần nguyên nhân xuất phát từ thiết kế: TON được xây dựng để mở rộng quy mô khổng lồ, dẫn đến cấu trúc kỹ thuật phức tạp hơn cho lập trình viên.

Hợp đồng thông minh của TON sử dụng ngôn ngữ cấp thấp, nhiều thành phần phải phát triển từ đầu, khiến tiến độ DeFi ban đầu chậm hơn. Tuy vậy, chính cách tiếp cận này có thể mang lại những giải pháp hiệu quả và bền vững hơn trong dài hạn. Đội ngũ cốt lõi hiện đang nỗ lực giảm bớt rào cản cho nhà phát triển, mở đường cho tăng trưởng nhanh hơn.

Một yếu tố khác là sự phụ thuộc vào Telegram. Việc tích hợp này đem lại lợi thế vượt trội – quyền tiếp cận hơn 1 tỷ người dùng – và tiện ích thực tế khi từ năm 2024, chủ kênh Telegram có thể nhận doanh thu quảng cáo bằng TON. Nhưng đồng thời, nó cũng tạo ra rủi ro tập trung: bất kỳ gián đoạn nào từ Telegram đều có thể tác động ngay đến TON.

Hiện tại, với nhiều người dùng phổ thông, ứng dụng mini trên Telegram vẫn chỉ là trò chơi giải trí chứ chưa phải công cụ tài chính. Nếu không vượt ra ngoài khuôn khổ này, TON sẽ khó thu hút vốn tổ chức.

Mở khóa tiềm năng DeFi

Con đường phía trước của TON đã rõ: thoát khỏi chu kỳ “hype” ngắn hạn và cung cấp dịch vụ tài chính đại chúng, tích hợp liền mạch vào trải nghiệm Telegram.

Các kịch bản tiềm năng gồm:

• Thanh toán không rào cản: gửi tiền điện tử ngay trong khung chat Telegram, đơn giản như nhắn tin.

• Tiện ích đời thường: thanh toán hàng hóa, dịch vụ, hoặc hóa đơn nhà hàng bằng token TON.

• Tín dụng dễ tiếp cận: cung cấp khoản vay nhỏ và giải pháp tín dụng ở những khu vực chưa được ngân hàng phục vụ.

Nếu triển khai thành công, TON có thể vượt khỏi hình ảnh “hiện tượng game” để trở thành giao diện chính cho việc phổ cập tiền điện tử toàn cầu.

Dấu hiệu niềm tin từ tổ chức

Các tổ chức tài chính lớn đã bắt đầu xác nhận tiềm năng của TON. Tháng 3/2024, Sequoia Capital, Draper Associates, Kingsway, CoinFund, Ribbit và Skybridge đều đầu tư vào Toncoin.

Đến tháng 1/2025, Zodia Custody (công ty con của Standard Chartered) công bố hỗ trợ tiêu chuẩn token Jetton của TON, mở đường cho ngân hàng và nhà đầu tư tổ chức lưu ký tài sản TON. Tháng 7/2025, The Open Platform – đơn vị phát triển giao thức và ứng dụng dựa trên Telegram – huy động thành công 28,5 triệu USD ở mức định giá 1 tỷ USD từ Ribbit Capital và Pantera Capital.

Kết luận: Từ tiềm năng đến hiện thực

Sự bùng nổ của năm 2024 chứng minh rằng kết hợp sức mạnh lan tỏa của Telegram với công nghệ blockchain có thể làm rung chuyển thị trường. Tuy nhiên, để thực sự thay đổi, TON cần tiến hóa từ “bệ phóng cơn sốt” thành hệ sinh thái tài chính vững chắc.

Những nền tảng cần thiết đã có: cộng đồng phát triển đang lớn mạnh, hạ tầng ngày càng hoàn thiện, và kênh phân phối khổng lồ thông qua Telegram. Nếu DeFi trên TON có thể đơn giản hóa trải nghiệm người dùng và cung cấp dịch vụ thiết yếu ngay trong môi trường mà họ đã quen thuộc, TON không chỉ tham gia vào tương lai tài chính số – mà còn có thể góp phần định hình nó.

Đây là bài nhận xét của Slavik Baranov, CEO STON.fi, một dự án làm trên blockchain TON, vì vậy sẽ có một số điều không khách quan, bạn đọc chỉ nên tham khảo.

• Liệu TON có thể bứt phá 3,68 USD giữa lúc thị trường thoái lui?
• Cá voi tiếp lửa – Toncoin (TON) có thể bùng nổ 20%?
• Dự đoán giá Toncoin – Tại sao TON có thể đạt 10 USD vào năm 2025 và 50 USD vào năm 2030?

Vương Tiễn