Nhật Bản đối diện núi nợ và lời cảnh báo cho kinh tế toàn cầu

Thị trường tài chính Nhật Bản đang phát ra tín hiệu cảnh báo không chỉ cho Tokyo mà còn cho toàn cầu. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ), vốn nổi tiếng với chính sách bơm tiền gần như vô hạn, vừa bắt đầu bước đi đầu tiên nhằm đảo ngược các biện pháp can thiệp khổng lồ của mình. Nói cách khác, bài toán nợ công của Nhật Bản đang bước vào giai đoạn quyết liệt.

BOJ công bố kế hoạch bán ra lượng lớn quỹ ETF trị giá hơn 79 nghìn tỷ yên (tương đương hơn 500 tỷ USD) – một động thái chưa từng có tiền lệ ở quy mô này từ bất kỳ ngân hàng trung ương lớn nào. Thông tin này đã khiến thị trường tài chính toàn cầu chao đảo.

Vấn đề cốt lõi nằm ở gánh nặng nợ công khổng lồ. Nợ chính phủ Nhật Bản đã lên tới khoảng 1.324 nghìn tỷ yên, tương đương gần 235% GDP – mức cao nhất trong các nền kinh tế phát triển. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm vượt ngưỡng 1,6%, mức chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ. Lãi suất tăng đồng nghĩa chi phí trả lãi ngày càng phình to, khiến khả năng giảm nợ thêm xa vời.

Mỹ đối mặt với cơn bão tương tự

Trong khi Nhật Bản xoay xở với nợ công, Mỹ cũng đối diện bài toán không kém phần nghiêm trọng. Tính đến tháng 9/2025, nợ quốc gia Mỹ đã vượt 37 nghìn tỷ USD, tương đương khoảng 120% GDP, tức hơn 100.000 USD cho mỗi công dân. Bộ Tài chính Mỹ đã phải mua lại trái phiếu để duy trì thanh khoản và kiểm soát chi phí vay.

Thậm chí, Washington còn bàn đến kịch bản áp dụng “kiểm soát đường cong lợi suất” theo kiểu Nhật – tức can thiệp trực tiếp để neo lãi suất dài hạn. Tuy nhiên, như nhà phân tích Lyn Alden nhận định trong luận điểm “Nothing Stops This Train” (Con tàu này không gì có thể chặn nổi), thâm hụt ngân sách Mỹ đang chạy theo quán tính, còn chia rẽ chính trị khiến việc cắt giảm chi tiêu hay tăng thuế gần như bất khả thi.

Thực tế này cho thấy cả Nhật Bản lẫn Mỹ đều có thể không bao giờ trả nổi núi nợ của mình. Khi niềm tin vào tiền pháp định lung lay, nhiều nhà đầu tư tìm đến “tiền cứng” – những tài sản không thể in thêm như vàng hoặc Bitcoin.

Bức tranh lớn hơn

Câu chuyện nợ công Nhật Bản không chỉ là khủng hoảng nội địa, mà còn là lời cảnh báo cho các nền kinh tế phát triển vốn đang che giấu thâm hụt bằng các biện pháp của ngân hàng trung ương. Nếu không có cải cách cấu trúc, xu hướng dịch chuyển sang “tiền cứng” có thể tăng tốc, và những rạn nứt trong hệ thống tài chính toàn cầu sẽ ngày càng lộ rõ.

Nhà kinh tế Áo Peter St. Onge đã từng chỉ ra:

“FED được hứa hẹn ra đời là để chấm dứt suy thoái, khủng hoảng ngân hàng và bảo vệ đồng đô la. Nhưng rốt cuộc, nó đã mang lại 15 lần suy thoái, 4 cuộc khủng hoảng ngân hàng và một đồng đô la chỉ còn 3 xu giá trị.”

Với gánh nặng nợ đã gần 9 nghìn tỷ USD và chi phí lãi suất ngày càng leo thang, Nhật Bản đang trở thành tấm gương cảnh báo cho mọi quốc gia vay nợ vô tội vạ.

• Lạm phát cơ bản của Nhật Bản giảm xuống 2,7%, mức thấp nhất kể từ tháng 11 năm 2024
• Việc thay đổi lãnh đạo của Nhật Bản có ý nghĩa gì đối với tiền điện tử

Thạch Sanh