Vitalik Buterin thúc đẩy Big FOCIL và mempool mã hóa để chống tập trung hóa

Trong những ngày gần đây, Vitalik Buterin liên tục công bố các định hướng phát triển mới cho Ethereum — từ lộ trình “kháng lượng tử” đến các thay đổi quan trọng ở execution layer.

Hôm thứ Hai, Buterin tiếp tục bổ sung một bài viết dài về “block building pipeline” của Ethereum, tập trung vào cách các nhà phát triển có thể giảm thiểu rủi ro tập trung hóa có thể phát sinh từ bản nâng cấp sắp tới.

ePBS và bài toán tập trung hóa block builder

Trong bản nâng cấp Glamsterdam dự kiến triển khai nửa đầu năm 2026, đội ngũ Ethereum sẽ giới thiệu cơ chế “enshrined Proposer-Builder Separation” (ePBS) — một giải pháp ở cấp độ giao thức cho phép proposer thuê ngoài việc xây dựng block cho một thị trường mở, không cần cấp phép.

Theo Buterin, ePBS giúp ngăn tình trạng tập trung hóa block builder lan sang tập trung hóa staking. Tuy nhiên, cơ chế này cũng đặt ra câu hỏi: nếu block building vẫn tập trung vào một số ít thực thể tinh vi, thì hệ sinh thái sẽ xử lý vấn đề đó như thế nào?

Thực tế, hoạt động xây dựng block có xu hướng tập trung vào những tác nhân có khả năng tối ưu thứ tự giao dịch để khai thác tối đa giá trị (MEV). Điều này có thể “lan” sang staking, khi người staking có động lực tham gia hoặc ủy quyền cho các pool lớn liên kết với builder thống lĩnh nhằm tối đa hóa lợi nhuận.

ePBS tách biệt vai trò proposer (bao gồm validator và staker) khỏi builder bằng cách chuyển hoạt động xây dựng block sang một thị trường chuyên biệt, mở và không cần cấp phép.

Finally, the block building pipeline.

In Glamsterdam, Ethereum is getting ePBS, which lets proposers outsource to a free permissionless market of block builders.

This ensures that block builder centralization does not creep into staking centralization, but it leaves the…

— vitalik.eth (@VitalikButerin) March 2, 2026

FOCIL: Tăng cường khả năng chống kiểm duyệt

Song song với ePBS, bản nâng cấp Glamsterdam cũng sẽ tích hợp cơ chế Forward Obligatory Commitment to Inclusion Lists (FOCIL), nhằm đảm bảo khả năng chống kiểm duyệt của Ethereum.

Ở giai đoạn đầu, FOCIL sẽ lựa chọn ngẫu nhiên 16 attester có nhiệm vụ buộc tất cả giao dịch — kể cả những giao dịch gây tranh cãi — phải được đưa vào block. Nếu không, block sẽ bị từ chối.

Theo Buterin, cơ chế này đảm bảo rằng ngay cả khi 100% hoạt động xây dựng block rơi vào tay một thực thể thù địch, họ vẫn không thể ngăn chặn hoàn toàn việc đưa giao dịch vào block, bởi các “FOCILer” sẽ buộc giao dịch được chấp nhận.

“Big FOCIL” và mempool mã hóa

Buterin còn đề xuất mở rộng ý tưởng này thành “Big FOCIL” — về cơ bản là mở rộng quy mô FOCIL để có thể bao phủ toàn bộ giao dịch trong một block.

Nếu được triển khai, FOCIL có thể xử lý tất cả giao dịch, khiến vai trò của block builder thu hẹp lại chỉ còn các giao dịch liên quan đến MEV và xử lý trạng thái, qua đó biến block building thành một hoạt động mang tính “hàng hóa hóa” (commoditized).

Bên cạnh đó, Buterin cho rằng việc mã hóa mempool — nơi các giao dịch chờ được đưa vào block — có thể giảm thiểu “toxic MEV” như sandwich attack hay frontrunning. Khi giao dịch được mã hóa cho đến thời điểm được đưa vào block, các tác nhân xấu sẽ không thể thao túng hoặc “bao vây” giao dịch theo hướng bất lợi.

Ẩn danh ở lớp mạng và tham vọng cải tổ sâu rộng

Buterin cũng nhấn mạnh vai trò của “Transaction Ingress Layer” — giai đoạn từ lúc người dùng gửi giao dịch đến khi giao dịch được ghi vào block. Ông đề xuất bổ sung cơ chế ẩn danh ở tầng mạng nhằm giảm nguy cơ khai thác, bao gồm các giải pháp như Tor và các mixnet dành riêng cho Ethereum như Flashnet.

Ông cho biết sáng kiến Kohaku về quyền riêng tư của Ethereum Foundation có thể tích hợp linh hoạt các giao thức này, tương tự cách hỗ trợ các giải pháp bảo mật onchain.

Những đề xuất trên xuất hiện trong bối cảnh Ethereum đang theo đuổi nhiều cải tổ sâu rộng, bao gồm cả ý tưởng thay thế máy ảo EVM bằng kiến trúc RISC-V. Buterin khẳng định ông muốn Ethereum trở nên “gọn nhẹ hơn” nhưng cũng “cứng rắn hơn”, đồng thời thúc đẩy một chu kỳ phát triển đầy tham vọng.

Đầu năm nay, Buterin cho biết ông sẽ bán ETH để tài trợ cho hoạt động phát triển mã nguồn mở, trong bối cảnh Ethereum Foundation bước vào giai đoạn “thắt lưng buộc bụng nhẹ”.

• Vitalik Buterin đề xuất đại tu mật mã Ethereum trước nguy cơ lượng tử
• Vitalik Buterin công bố lộ trình mở rộng Ethereum với nâng cấp Glamsterdam và ZK-EVM
• Vitalik Buterin công bố kế hoạch hai bước nhằm cải tổ toàn diện tầng thực thi của Ethereum

Thạch Sanh