Mỹ điều tra hạ tầng crypto bị nghi hỗ trợ Iran né trừng phạt

Bộ Tài chính Mỹ đang điều tra liệu Iran có sử dụng các sàn giao dịch crypto và hạ tầng tài sản số, thay vì chỉ ví cá nhân, để né tránh các lệnh trừng phạt của phương Tây. Động thái này cho thấy trọng tâm thực thi đang chuyển từ các địa chỉ ví đơn lẻ sang các nền tảng trung gian có thể cung cấp khả năng tiếp cận tài chính lặp lại cho các thực thể bị trừng phạt.

Theo công ty phân tích blockchain TRM Labs, một sàn giao dịch có liên hệ với Iran tên là Zedcex đã xử lý khoảng 1 tỷ USD dòng tiền liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). TRM cho biết các giao dịch liên quan đến IRGC chiếm khoảng 56% tổng khối lượng giao dịch của sàn này và từng đạt đỉnh tới 87% trong năm 2024. Điều này phản ánh xu hướng các thực thể bị trừng phạt chuyển sang sử dụng “hạ tầng dịch vụ” như sàn giao dịch, hành lang stablecoin và các trung tâm thanh khoản thay vì chỉ luân chuyển tiền qua nhiều ví khác nhau.

Giới chức Mỹ được cho là đặc biệt quan ngại khi hoạt động né trừng phạt vượt ra khỏi việc sử dụng crypto mang tính cơ hội và chuyển sang dựa vào hạ tầng tài chính số có tổ chức, có thể duy trì hoạt động ở quy mô lớn. Theo TRM Labs và Chainalysis, tổng khối lượng giao dịch crypto liên quan đến Iran đã tăng lên khoảng 8–10 tỷ USD mỗi năm. Trong đó, một phần đáng kể được cho là có liên hệ với IRGC, dù phần lớn dòng tiền vẫn đến từ người dân bình thường tìm cách bảo toàn tài sản, tiếp cận USD và duy trì kết nối với hệ thống tài chính toàn cầu khi đồng nội tệ suy yếu.

Tuần trước, Bộ Tài chính Mỹ lần đầu áp lệnh trừng phạt đối với các sàn giao dịch crypto bị cáo buộc hoạt động trong lĩnh vực tài chính của Iran. Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) đã đưa Zedcex và Zedxion — hai sàn đăng ký tại Anh — vào danh sách trừng phạt, với cáo buộc hỗ trợ giao dịch cho IRGC, tổ chức bị Mỹ và Liên minh châu Âu xem là khủng bố.

Các chuyên gia cho rằng việc chỉ trừng phạt từng ví riêng lẻ ngày càng kém hiệu quả do ví crypto dễ tạo và có tính ẩn danh tương đối. Thay vào đó, biện pháp hiệu quả hơn là nhắm vào các điểm thanh khoản và nhà cung cấp dịch vụ thường xuyên hỗ trợ dòng tiền, qua đó làm gián đoạn khả năng tiếp cận hệ thống tài chính của các mạng lưới bị trừng phạt.

Dù vậy, giới phân tích cũng lưu ý rằng phần lớn hoạt động crypto toàn cầu vẫn phục vụ mục đích hợp pháp. Tuy nhiên, khi blockchain ngày càng được sử dụng như hạ tầng thanh toán và quyết toán, các quốc gia và tổ chức bị trừng phạt nhiều khả năng sẽ tiếp tục tìm cách khai thác các lớp hạ tầng chuyên biệt xây dựng trên các mạng lưới này.