Bitcoin có prototype đầu tiên cho ví Bitcoin chống lượng tử

Một nhà phát triển Bitcoin hàng đầu nói rằng ông đã xây dựng được thứ mà cộng đồng đã tranh luận suốt nhiều năm nhưng chưa từng tạo ra thực sự: một cách để cứu các ví thông thường nếu mạng lưới buộc phải tự bảo vệ trước máy tính lượng tử.

in the face of quantum adversary, a commonly discussed emergency soft fork for Bitcoin would be to disable the Taproot keyspend path (https://t.co/Gzx8NVui3N), effectively turning it into something that resembling BIP-360

assuming an existing precautionary soft-fork to add a pq…

— Olaoluwa Osuntokun (@roasbeef) 8 tháng 4, 2026

Olaoluwa “Roasbeef” Osuntokun, Giám đốc Công nghệ của Lightning Labs, đã công bố prototype đang hoạt động này trong một bài đăng ngày 8/4 lên danh sách thư của các nhà phát triển Bitcoin. Công cụ này nhắm vào một lỗ hổng cụ thể và khó chịu trong kế hoạch phòng thủ dài hạn của Bitcoin: một bản nâng cấp “phanh khẩn cấp” được bàn luận rộng rãi để bảo vệ mạng lưới trước các cuộc tấn công lượng tử, nhưng cũng có thể khóa hàng triệu người dùng ra khỏi chính số tiền của họ. Đề xuất của Osuntokun là một lối thoát.

Bitcoin dựa vào một dạng mã hóa có thể, về mặt lý thuyết, bị phá vỡ bởi những máy tính lượng tử đủ mạnh. Nếu điều đó xảy ra, dữ liệu công khai đã hiển thị trên blockchain có thể bị biến thành khóa riêng, cho phép kẻ tấn công chiếm đoạt tiền.

Một đề xuất hàng đầu, được gọi là BIP-360, đã được đưa vào kho đề xuất cải tiến của Bitcoin vào tháng 2 dưới dạng bản nháp. Nó sẽ cho phép người dùng chuyển tài sản sang một loại ví mới chống lượng tử trước khi mối đe dọa xuất hiện.

Nhưng việc di chuyển cần thời gian, và không phải ai cũng kịp chuyển. Đó là lý do các nhà phát triển cũng đang bàn về một phương án mạnh tay hơn — “phanh khẩn cấp”.

Mọi giao dịch Bitcoin ngày nay đều được ủy quyền bằng chữ ký số, một phép toán mật mã chứng minh người gửi sở hữu số coin đó. Chính những chữ ký này là thứ mà máy tính lượng tử có thể giả mạo.

Phanh khẩn cấp sẽ tắt hệ thống chữ ký hiện tại của Bitcoin trên toàn mạng, trước khi kẻ tấn công kịp bắt đầu rút ví. Hãy hình dung như cắt điện ổ khóa khi bạn nhận ra chìa đã bị sao chép.

Vấn đề là điều gì sẽ xảy ra với những người vẫn còn ở bên trong. Phần lớn các ví hiện đại — đặc biệt là ví Taproot dành cho một người dùng, được Bitcoin giới thiệu vào năm 2021 và hiện đã phổ biến khắp hệ sinh thái — đều dựa vào hệ thống chữ ký đó và không có gì khác để xác nhận giao dịch. Nếu hệ thống này bị tắt, các ví đó sẽ không còn cách thứ hai để chứng minh quyền sở hữu.

Số coin bên trong sẽ bị mắc kẹt, ngay cả chủ sở hữu hợp pháp cũng không thể chạm tới. Bản nâng cấp vốn được thiết kế để bảo vệ người dùng có thể đồng thời khóa họ vĩnh viễn bên ngoài.

Prototype của Osuntokun được thiết kế để trao cho những ví đó một cách thứ hai. Thay vì chứng minh quyền sở hữu bằng chữ ký số — cơ chế mà một cuộc tấn công lượng tử sẽ phá vỡ và bản nâng cấp khẩn cấp sẽ vô hiệu hóa — hệ thống của ông cho phép người dùng chứng minh bằng toán học rằng chính họ là người đã tạo ra ví ban đầu, sử dụng “seed” bí mật mà mọi ví Bitcoin đều được sinh ra từ đó.

Điều quan trọng là bằng chứng này không yêu cầu tiết lộ seed, nên việc dùng nó để cứu một ví sẽ không làm lộ các ví khác được tạo ra từ cùng seed đó. Nói cách khác, nó thay thế câu “tôi có thể ký giao dịch này” bằng câu “tôi có thể chứng minh ví này thuộc về tôi”.

Prototype này đã hoạt động. Khi chạy trên một chiếc MacBook tiêu dùng cao cấp, việc tạo bằng chứng mất khoảng 55 giây, trong khi xác minh chỉ mất chưa tới 2 giây. Tệp bằng chứng tạo ra có dung lượng khoảng 1,7 MB, tương đương một bức ảnh độ phân giải cao. Osuntokun cho biết hệ thống này được xây dựng như một dự án phụ và vẫn chưa được tối ưu.

Hiện tại chưa có đề xuất chính thức nào để đưa nó lên blockchain Bitcoin, cũng chưa có mốc triển khai, và các nhà phát triển vẫn chia rẽ về mức độ cấp bách thực sự của mối đe dọa lượng tử.

Các nhà nghiên cứu học thuật lưu ý rằng nhiều tuyên bố đột phá về lượng tử thường dựa trên các điều kiện thử nghiệm đơn giản hóa, và những cuộc tấn công quy mô lớn vào hệ thống đào Bitcoin sẽ gặp các giới hạn vật lý rất cứng. Tuy vậy, rủi ro đối với các ví lộ diện vẫn được xem là đủ thực để các nhà phát triển đã phác thảo các bản nâng cấp phòng thủ suốt nhiều năm.

Thị trường phản ánh sự bất định đó. Trên Polymarket, các nhà giao dịch hiện định giá khoảng 28% khả năng BIP-360 sẽ được triển khai trước năm 2027.

Nhưng prototype này đã lấp đầy một khoảng trống vốn chỉ tồn tại trên lý thuyết: làm sao bảo vệ Bitcoin trước một mối đe dọa tương lai mà không gây hậu quả phụ là khóa người dùng khỏi chính ví của họ.