Changpeng Zhao

Tên đầy đủ: Changpeng Zhao (Triệu Trường Bằng)

Năm sinh: 10 tháng 9 năm 1977

Nơi sinh: Lianyungang, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc

Học vấn:

• Cử nhân Khoa học Máy tính, Đại học McGill, Montreal, Canada

Tổng quan

Changpeng Zhao, thường được gọi là CZ, là một doanh nhân người Canada gốc Trung Quốc, đồng sáng lập và cựu CEO của Binance, sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất thế giới về khối lượng giao dịch. Ông đã biến Binance từ một ý tưởng thành đế chế tỷ đô chỉ trong 180 ngày vào năm 2017, đưa mình trở thành một trong những người có ảnh hưởng nhất trong ngành tiền mã hóa. Tuy nhiên, sự nghiệp của ông cũng gặp nhiều sóng gió, bao gồm các cáo buộc pháp lý từ Mỹ, dẫn đến việc từ chức vào tháng 11/2023 và chịu án 4 tháng tù vào năm 2024. Tính đến tháng 1/2025, tài sản của CZ được Forbes ước tính khoảng 66,6 tỷ USD, xếp hạng ông là người giàu thứ 24 thế giới và người Canada giàu thứ hai.

Thời thơ ấu và giáo dục

CZ sinh ra tại Lianyungang, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, trong một gia đình trí thức: cha là giáo sư đại học, mẹ là giáo viên. Cuối những năm 1980, cha ông bị chính quyền Trung Quốc gắn mác “trí thức tư sản” và bị trục xuất khỏi thành phố, buộc gia đình phải di cư đến Vancouver, Canada khi CZ 12 tuổi (năm 1989). Tại đây, CZ đối mặt với nhiều khó khăn, từ rào cản ngôn ngữ đến văn hóa và thời tiết. Để phụ giúp gia đình, ông làm thêm tại McDonald’s và làm ca đêm tại một trạm xăng trong suốt thời niên thiếu.

Dù hoàn cảnh khó khăn, CZ không bỏ bê việc học. Ông theo học ngành Khoa học Máy tính tại Đại học McGill ở Montreal, Canada, nơi ông phát triển tài năng trong lập trình và giao dịch tài chính. Trong năm thứ ba đại học, ông thực tập tại Tokyo cho một công ty phát triển phần mềm khớp lệnh giao dịch cho Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo, đánh dấu bước đầu tiên trong sự nghiệp công nghệ tài chính.

Sự nghiệp trước Binance

Sau khi tốt nghiệp, CZ làm việc tại Bloomberg Tradebook ở New York từ năm 2001 đến 2005, nơi ông phát triển phần mềm giao dịch tương lai (futures trading). Trong 4 năm, ông được thăng chức 3 lần, quản lý các đội ngũ ở Tokyo, London và New Jersey, nhưng rời đi do cảm thấy thiếu thử thách. Năm 2005, ông chuyển đến Thượng Hải và sáng lập Fusion Systems, một công ty chuyên xây dựng hệ thống giao dịch cao tần (high-frequency trading) cho các nhà môi giới chứng khoán. Fusion Systems hoạt động thành công trong 8 năm, nhưng CZ rời đi vào năm 2013 để khám phá lĩnh vực tiền mã hóa.

Năm 2013, CZ lần đầu biết đến Bitcoin qua một người bạn, Ron Cao, khi chơi poker. Ông nghiên cứu sâu về Bitcoin, đọc white paper của Satoshi Nakamoto, tham gia diễn đàn và hội nghị Bitcoin. Cùng năm đó, ông gia nhập Blockchain.info (nay là Blockchain.com) với vai trò Trưởng phòngЧтобы Phát triển, làm việc cùng các nhân vật nổi tiếng như Roger Ver và Ben Reeves. CZ đóng góp vào việc mở rộng công ty ở châu Á và phát triển API ví Bitcoin. Tuy nhiên, ông rời đi sau một năm để trở thành CTO của OKCoin vào năm 2014, một sàn giao dịch tiền mã hóa lớn tại Trung Quốc, nơi ông gặp He Yi, người sau này trở thành đồng sáng lập Binance. Dưới sự lãnh đạo của ông, OKCoin phát triển mạnh, nhưng CZ rời đi sau 8 tháng do tranh chấp hợp đồng với Roger Ver và khoản nợ 10,000 USD của công ty.

Năm 2015, CZ thành lập BijieTech tại Thượng Hải, một công ty cung cấp hệ thống giao dịch dựa trên đám mây, nhưng ông không hài lòng và tiếp tục tìm kiếm cơ hội mới trong ngành tiền mã hóa.

Sáng lập và phát triển Binance

Năm 2017, CZ nhận thấy cơ hội sau các sự kiện như vụ hack sàn Mt. Gox và nhu cầu về một sàn giao dịch tiền mã hóa “thuần túy” (không liên quan đến tiền pháp định). Ông khởi động một ICO từ ngày 1/7 đến 21/7/2017, huy động 15 triệu USD và phát hành 200 triệu token BNB (Binance Coin). Chỉ trong 180 ngày, Binance trở thành sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất thế giới theo khối lượng giao dịch, đạt hơn 1 tỷ USD mỗi ngày vào đầu năm 2018.

Binance không chỉ là một sàn giao dịch mà còn phát triển thành một hệ sinh thái blockchain toàn diện:

• 2018: Chuyển trụ sở đến Malta sau lệnh cấm ICO của Trung Quốc, mở rộng với các sản phẩm như Binance P2P và Binance Charity.
• 2019: Bị hack mất 7.000 Bitcoin (40 triệu USD), nhưng bồi thường người dùng bằng Quỹ Bảo hiểm SAFU, củng cố niềm tin cộng đồng.
• 2020: Ra mắt Binance Smart Chain (nay là BNB Chain), cạnh tranh với Ethereum bằng cách hỗ trợ hợp đồng thông minh và dApps với chi phí thấp.
• 2021: Đạt 140 triệu người dùng, xử lý 76 tỷ USD giao dịch hàng ngày, ra mắt nền tảng NFT và đầu tư 200 triệu USD vào Forbes.
• 2022: Tiếp tục mở rộng với Binance Academy và Research, nhưng đối mặt với áp lực pháp lý từ Mỹ và các nước khác.
• 2023-2024: Binance bị SEC kiện, CZ nhận tội vi phạm luật chống rửa tiền, từ chức CEO và bị phạt 4,3 tỷ USD. CZ chịu án 4 tháng tù, mãn hạn vào ngày 27/9/2024.
• 2025: Binance phục vụ hơn 170 triệu người dùng, với khối lượng giao dịch hàng ngày từ 12-15 tỷ USD, dưới sự lãnh đạo của CEO mới Richard Teng.

Tranh cãi và pháp lý

Sự phát triển nhanh chóng của Binance đi kèm với nhiều thách thức pháp lý:

• SEC kiện (2023): SEC cáo buộc Binance và CZ vi phạm luật chứng khoán, vận hành sàn không phép và gian lận khối lượng giao dịch.
• Ngừng phát hành BUSD (2023): Binance bị buộc ngừng phát hành stablecoin BUSD do áp lực quy định từ Mỹ.
• Vi phạm luật chống rửa tiền (2023): CZ và Binance bị Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) cáo buộc vi phạm Đạo luật Bí mật Ngân hàng, vận hành doanh nghiệp chuyển tiền không phép và vi phạm Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế. CZ nhận tội, từ chức CEO, bị phạt 50 triệu USD, và Binance nộp phạt 4,3 tỷ USD.
• Án tù (2024): CZ bị kết án 4 tháng tù vào tháng 4/2024 tại Mỹ, mãn hạn vào ngày 27/9/2024.
• Vụ kiện FTX (2024): FTX kiện Binance và CZ, yêu cầu bồi thường 1,8 tỷ USD liên quan đến giao dịch cổ phần năm 2021.
• Các vấn đề khác: Binance bị điều tra tại nhiều quốc gia như Nigeria (trốn thuế, 2024) và bị chỉ trích vì niêm yết quá nhiều memecoin dưới thời CEO mới Richard Teng.

Tài sản và ảnh hưởng

Tính đến tháng 1/2025, tài sản của CZ đạt 66,6 tỷ USD, chủ yếu từ cổ phần trong BNB, đồng tiền mã hóa tăng hơn 100% trong năm 2024. Ông được Forbes xếp hạng 24 trong danh sách người giàu nhất thế giới và là người Canada giàu thứ hai, sau David Thomson. CZ là một KOL lớn trong ngành tiền mã hóa, với tài khoản X có hơn 10 triệu người theo dõi. Ông từng chia sẻ gần 100% tài sản của mình ở dạng tiền mã hóa, thể hiện niềm tin mãnh liệt vào ngành.

Đời tư và tầm nhìn

CZ là công dân Canada và UAE, từng sống ở Vancouver, Thượng Hải, và hiện không tiết lộ nơi ở cụ thể. Ông là một người kín tiếng về đời sống cá nhân, nhưng từng chia sẻ sự ngưỡng mộ với Elon Musk về tư duy “hardcore” trong công việc, trong một bài đăng trên Twitter năm 2023. CZ tin rằng tiền mã hóa sẽ là tương lai của tài chính toàn cầu, và Binance sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy Web3.

Sau khi mãn hạn tù, CZ được Bộ Tài chính Pakistan bổ nhiệm làm cố vấn chiến lược cho Hội đồng Tiền mã hóa Pakistan vào ngày 7/4/2025, nhằm thúc đẩy blockchain và tài sản kỹ thuật số tại quốc gia này. Dù không còn là CEO, ông vẫn giữ ảnh hưởng lớn tại Binance thông qua cổ phần và vai trò chiến lược.